Aretha Franklin: Królowa Soulu i „Natural Woman”

1

Aretha Louise Franklin, powszechnie znana jako „Królowa Soul”, była amerykańską piosenkarką, autorką tekstów, pianistką i producentką muzyczną. Jej niezwykła kariera, trwająca nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku, uczyniła ją jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii muzyki. Urodzona 25 marca 1942 roku, artystka zmarła 16 sierpnia 2018 roku w wieku 76 lat.

Aretha Franklin była dwukrotnie zamężna i doczekała się czwórki dzieci. Jej życie, naznaczone wczesną utratą matki i wyzwaniami osobistymi, stanowiło integralną część jej artystycznej ścieżki, która rozpoczęła się w kościelnych chórach i doprowadziła ją do statusu globalnej ikony. Jej przełomowy talent, silne zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich oraz niezliczone nagrody, w tym 18 statuetek Grammy, potwierdzają jej nieoceniony wkład w kulturę.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na sierpień 2018 roku miała 76 lat.
• Żona/Mąż: Była dwukrotnie zamężna (Ted White, Glynn Turman).
• Dzieci: Czwórka dzieci (Clarence, Edward, Teddy, Kecalf).
• Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, pianistka, producentka muzyczna.
• Główne osiągnięcie: Uznawana za „Królową Soul”, z 18 nagrodami Grammy i kluczowym wkładem w muzykę soul i R&B.

Dane biograficzne i pochodzenie

Aretha Louise Franklin urodziła się 25 marca 1942 roku w Memphis w stanie Tennessee. Jej rodzicami byli Clarence LaVaughn „C. L.” Franklin, znany kaznodzieja baptystyczny, oraz Barbara Siggers Franklin, utalentowana pianistka i wokalistka. Wczesne lata życia Arethy były kształtowane przez religijną i muzyczną atmosferę, która stanowiła fundament jej późniejszej kariery. Artystka zmarła 16 sierpnia 2018 roku w Detroit w stanie Michigan, w wieku 76 lat. Jej miejscem wiecznego spoczynku stał się cmentarz Woodlawn w Detroit.

Okres aktywności zawodowej i tytuł „Królowej Soul”

Kariera zawodowa Arethy Franklin była niezwykle długa i płodna, trwając nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku. W tym czasie realizowała się jako wszechstronna artystka: piosenkarka, autorka tekstów, pianistka i producentka muzyczna. Jej wpływ na przemysł muzyczny jest nieoceniony, co podkreśla fakt, że powszechnie uznawana jest za „Królową Soul” (Queen of Soul). Tytuł ten został jej oficjalnie nadany w latach 60. przez prezentera radiowego Pervisa Spanna, który podczas jej występu w Regal Theater w Chicago symbolicznie nałożył jej koronę na głowę. Magazyn „Rolling Stone” dwukrotnie sklasyfikował ją jako największą piosenkarkę wszech czasów, co świadczy o jej bezprecedensowym wpływie na historię muzyki.

Rodzina i życie prywatne Arethy Franklin

Rodzice i wczesne dzieciństwo

Ojcem Arethy był Clarence LaVaughn „C. L.” Franklin, ceniony minister baptystyczny. Matką była Barbara Siggers Franklin, która również posiadała talent wokalny i pianistyczny. Tragiczne wydarzenia wpłynęły na wczesne życie Arethy – w 1948 roku jej rodzice rozstali się. Matka, Barbara, zmarła na zawał serca 7 marca 1952 roku, na krótko przed dziesiątymi urodzinami córki. Po śmierci matki, wychowaniem małej Arethy zajmowało się kilka bliskich jej kobiet, w tym jej babcia Rachel oraz słynna piosenkarka gospel Mahalia Jackson. Te doświadczenia miały ogromny wpływ na jej rozwój emocjonalny i muzyczny.

Małżeństwa i związki

Aretha Franklin była dwukrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był Ted White, z którym związała się w latach 1961–1969. Drugim mężem artystki był aktor Glynn Turman; ich małżeństwo trwało od 1978 roku do momentu rozwodu w 1984 roku.

Dzieci Aretha Franklin

Artystka doczekała się czwórki dzieci. Jej doświadczenie macierzyństwa rozpoczęło się bardzo wcześnie – po raz pierwszy została matką w wieku zaledwie 12 lat. Jej najstarszy syn, Clarence, otrzymał imię po dziadku i ojcu. Pozostałe dzieci Arethy to Edward, Teddy i Kecalf.

Siostry artystki

Aretha Franklin miała dwie siostry, Ermę i Carolyn Franklin, które również były związane z branżą muzyczną. Obie siostry aktywnie wspierały Arethę w jej artystycznej drodze, zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym.

Kariera muzyczna

Początki kariery gospel

Swoją przygodę ze śpiewem Aretha Franklin rozpoczęła w młodym wieku w New Bethel Baptist Church w Detroit. Od dwunastego roku życia ojciec, C.L. Franklin, zaczął aktywnie zarządzać jej karierą, zabierając ją na trasy koncertowe znane jako „gospel caravan”. W 1956 roku, w wieku 14 lat, Aretha nagrała swój pierwszy singiel „Never Grow Old” dla wytwórni J.V.B. Records, a także album „Songs of Faith”. Te wczesne nagrania stanowiły potężny fundament jej przyszłej, oszałamiającej kariery, pokazując jej nieprzeciętny talent gospelowy od najmłodszych lat.

Przejście do muzyki pop i Columbia Records

W wieku 18 lat, za zgodą ojca, Aretha Franklin podjęła ważną decyzję o przeniesieniu się do Nowego Jorku, aby eksplorować możliwości w świecie muzyki pop. Podpisała kontrakt z Columbia Records. Okres ten, choć owocny w pierwsze nagrania popowe, nie pozwolił jej w pełni rozwinąć skrzydeł i pokazać pełnię swojego talentu, który tkwił głęboko w jej gospelowych korzeniach.

Przełom w Atlantic Records i największe hity

Prawdziwy przełom w karierze Arethy Franklin nastąpił po wygaśnięciu kontraktu z Columbia Records w 1966 roku. Artystka przeniosła się do Atlantic Records, gdzie pod okiem legendarnego producenta Jerry’ego Wexlera rozpoczęła nagrywanie materiału, który na zawsze odmienił jej losy. To właśnie w Atlantic powstały jej największe hity, w tym ikoniczny utwór „Respect”, który stał się hymnem ruchu na rzecz praw obywatelskich i praw kobiet. Nagrane w tym okresie albumy, takie jak „I Never Loved a Man the Way I Love You” i „Lady Soul”, ugruntowały jej pozycję jako niekwestionowanej „Królowej Soul”. Te produkcje pokazały jej zdolność do łączenia gospelowej duszy z soulową energią, tworząc brzmienie, które porwało miliony słuchaczy na całym świecie.

Ostatni etap kariery z Arista Records

Po opuszczeniu Atlantic Records w 1979 roku, Aretha Franklin podpisała kontrakt z Arista Records. Ta zmiana okazała się kluczowa dla ożywienia jej kariery w latach 80. Wytwórnia ta pozwoliła jej na dalszy rozwój artystyczny i eksplorację nowych brzmień, jednocześnie pielęgnując jej unikalny styl. W tym okresie powstały kolejne przebojowe albumy, takie jak „Jump to It”, „Who’s Zoomin’ Who?” oraz niezwykle popularny singiel „Freeway of Love”. Te wydawnictwa potwierdziły, że Aretha Franklin pozostaje na szczycie swojej formy, dostarczając fanom muzyki soul i pop świeże, porywające brzmienia, które kontynuowały jej dominację na listach przebojów.

Sprzedaż płyt i obecność na listach przebojów

Aretha Franklin jest jedną z najlepiej sprzedających się artystek w historii muzyki. Na całym świecie sprzedała ponad 75 milionów płyt, co stanowi imponujący wynik, świadczący o jej globalnym zasięgu i trwałości jej twórczości. Jej kariera na listach przebojów Billboardu jest równie spektakularna – artystka miała na koncie aż 112 singli, które zdobyły uznanie i popularność wśród szerokiej publiczności. Ta niezwykła liczba potwierdza jej nieustającą obecność i wpływ na amerykańską scenę muzyczną przez dekady.

Nagrody i osiągnięcia

Nagrody Grammy

Kariera Arethy Franklin została uhonorowana licznymi prestiżowymi nagrodami, spośród których na szczególne wyróżnienie zasługują nagrody Grammy. Artystka zdobyła łącznie 18 statuetek Grammy w ramach 44 nominacji. Szczególnie imponująca jest jej bezprecedensowa seria ośmiu nagród z rzędu w kategorii Best Female R&B Vocal Performance, którą zdobywała nieprzerwanie w latach 1968–1975. To wyjątkowe osiągnięcie podkreśla jej dominację i uznanie w gatunku R&B przez prawie całą dekadę.

Wprowadzenie do Rock and Roll Hall of Fame

W 1987 roku Aretha Franklin zapisała się na kartach historii, stając się pierwszą kobietą, która została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame. To przełomowe wydarzenie otworzyło drogę dla wielu innych utalentowanych artystek, które w kolejnych latach dołączyły do tego prestiżowego grona. Jej obecność w tej galerii sław jest dowodem na jej fundamentalny wkład w rozwój muzyki rock and rollowej i jej adaptację do różnych gatunków muzycznych.

Odznaczenia państwowe USA

Poza nagrodami muzycznymi, Aretha Franklin została uhonorowana najwyższymi odznaczeniami państwowymi Stanów Zjednoczonych. Otrzymała Narodowy Medal Sztuki, jedno z najważniejszych wyróżnień dla twórców w USA, oraz Prezydencki Medal Wolności, przyznawany za wybitne zasługi dla narodu. Te honory podkreślają nie tylko jej artystyczne osiągnięcia, ale także jej znaczenie jako postaci kulturowej i społecznej w Stanach Zjednoczonych.

Pośmiertne wyróżnienia

Wkład Arethy Franklin w amerykańską muzykę i kulturę został doceniony również pośmiertnie. W 2019 roku jury Nagrody Pulitzera przyznało jej specjalne wyróżnienie za jej niezatarty wkład trwający ponad pięć dekad. To prestiżowe wyróżnienie jest dowodem na trwałość i głębię jej dziedzictwa artystycznego, które nadal inspiruje i porusza kolejne pokolenia.

Inne galerie sław

Oprócz Rock and Roll Hall of Fame, Aretha Franklin została wprowadzona do wielu innych znaczących galerii sław, co świadczy o wszechstronności i wpływie jej kariery. W 2005 roku uhonorowano ją miejscem w UK Music Hall of Fame. W 2012 roku dołączyła do Gospel Music Hall of Fame, podkreślając swoje korzenie w muzyce gospel. Pośmiertnie, w 2020 roku, została wprowadzona do National Women’s Hall of Fame, co stanowi docenienie jej roli jako ikony kobiecości i siły.

Aretha Franklin w filmie i mediach

Rola w filmie „The Blues Brothers”

W 1980 roku Aretha Franklin wystąpiła w kultowej komedii muzycznej „The Blues Brothers”. Jej rola jako właścicielki restauracji i wykonanie porywającego utworu „Think” stały się jednym z najbardziej pamiętnych i charakterystycznych momentów filmu. Występ ten pokazał jej charyzmę i siłę sceniczną również poza sceną muzyczną, umacniając jej status jako ikony kultury popularnej.

Wpływ na popkulturę

Życie i twórczość Arethy Franklin stały się inspiracją dla wielu produkcji medialnych, a jej wizerunek jako ikony popkultury był wielokrotnie wykorzystywany w hołdach i portretach artystycznych. Jej głos i muzyka są nieodłącznym elementem ścieżki dźwiękowej amerykańskiego życia, a jej wpływ na kolejne pokolenia artystów jest nie do przecenienia.

Aktywizm i osobowość

Zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich

Aretha Franklin była głęboko zaangażowana w ruch na rzecz praw obywatelskich w Stanach Zjednoczonych. Już jako 16-latka brała udział w trasie koncertowej z dr. Martinem Lutherem Kingiem Jr., wspierając jego walkę o równość rasową. Jej zaangażowanie było tak silne, że po tragicznej śmierci Kinga w 1968 roku, Aretha śpiewała na jego pogrzebie, oddając hołd legendarnemu liderowi ruchu.

Wykorzystanie muzyki jako narzędzia walki

Artystka świadomie wykorzystywała swoją sławę i potęgę swojej muzyki jako narzędzie walki o równouprawnienie rasowe oraz prawa kobiet. Jej utwory, takie jak „Respect”, stały się hymnami tych ruchów, symbolizując siłę, godność i dążenie do sprawiedliwości. Jej głos był głosem milionów, niosącym przesłanie o równości i szacunku dla wszystkich.

Naturalny talent muzyczny

Niezwykły talent muzyczny Arethy Franklin objawiał się od najmłodszych lat. W młodości uczyła się grać na pianinie ze słuchu, co świadczy o jej wrodzonych zdolnościach i intuicji muzycznej. Rozwijała swój dar bez formalnego wykształcenia muzycznego, co tylko podkreśla jej naturalny geniusz i pasję do tworzenia muzyki, która poruszała serca i umysły.

Zdrowie i śmierć

Przyczyna śmierci

Aretha Franklin zmarła w swoim domu w Detroit. Przyczyną jej śmierci był zaawansowany nowotwór trzustki (neuroendocrine tumor), z którym zmagała się w ostatnich latach życia. Pomimo walki z chorobą, artystka do końca starała się żyć pełnią życia i tworzyć muzykę.

Reakcja na śmierć i uroczystości pogrzebowe

Śmierć Arethy Franklin w sierpniu 2018 roku wywołała falę żałoby na całym świecie. Jej odejście było ogromną stratą dla świata muzyki i kultury. Uroczystości pogrzebowe w Detroit miały charakter państwowy i zgromadziły liczne osobistości ze świata polityki, kultury i muzyki, oddając hołd jednej z największych artystek wszech czasów.

Ciekawostki

Nadanie tytułu „Królowej Soul”

Tytuł „Królowej Soul” nie był jedynie przydomkiem, ale oficjalnym wyróżnieniem. W latach 60. prezenter radiowy Pervis Spann, podczas jednego z występów Arethy w Regal Theater w Chicago, symbolicznie nałożył na jej głowę koronę, oficjalnie ogłaszając ją „Królową Soul”. Ten moment stał się ikoniczny i na zawsze związał ją z tym prestiżowym mianem.

Znajomości ojca z wpływowymi postaciami

Dom rodziny Franklinów był miejscem, w którym spotykały się największe gwiazdy muzyki i aktywiści tamtych czasów. Ojciec Arethy, C.L. Franklin, przyjaźnił się z takimi postaciami jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson czy Sam Cooke, którzy regularnie odwiedzali dom Franklinów, co stanowiło dla młodej Arethy niecodzienną inspirację i możliwość kontaktu z legendami.

Początki kariery i problemy z wytwórnią Columbia

Mimo ogromnego sukcesu finansowego, jaki Aretha Franklin zaczęła osiągać już w połowie lat 60., zarabiając około 100 000 dolarów rocznie, początkowo zmagała się z brakiem zrozumienia jej talentu przez wytwórnię Columbia. Firma ta nie potrafiła w pełni wykorzystać jej gospelowych korzeni i potencjału, co było kontrastem dla późniejszego sukcesu z Atlantic Records, gdzie jej talent został w pełni doceniony i rozwinięty.

Dzieci Arethy Franklin

Aretha Franklin doczekała się czwórki dzieci, z których każde wniosło unikalny element do jej życia rodzinnego:

• Clarence Franklin: Najstarszy syn, urodzony, gdy Aretha miała zaledwie 12 lat. Jego ojcem był Edward Jordan Sr.
• Edward Franklin: Drugi syn artystki.
• Teddy Franklin: Trzeci syn Arethy.
• Kecalf Franklin: Najmłodszy syn artystki.

Wybrane nagrody i wyróżnienia Arethy Franklin

Kariera Arethy Franklin została uhonorowana licznymi prestiżowymi nagrodami, które świadczą o jej wyjątkowym talencie i wpływie na muzykę:

• 18 nagród Grammy (w tym 8 z rzędu za Best Female R&B Vocal Performance w latach 1968–1975).
• Rock and Roll Hall of Fame (wprowadzona w 1987 roku jako pierwsza kobieta).
• Narodowy Medal Sztuki (National Medal of Art).
• Prezydencki Medal Wolności (Presidential Medal of Freedom).
• Nagroda Pulitzera (pośmiertne specjalne wyróżnienie w 2019 roku).
• UK Music Hall of Fame (wprowadzona w 2005 roku).
• Gospel Music Hall of Fame (wprowadzona w 2012 roku).
• National Women’s Hall of Fame (pośmiertnie wprowadzona w 2020 roku).

Kluczowe albumy Arethy Franklin

Dyskografia Arethy Franklin jest bogata i obejmuje wiele przełomowych albumów. Poniżej przedstawiono kilka z jej najważniejszych wydawnictw:

• Songs of Faith (1956)
• I Never Loved a Man the Way I Love You (1967)
• Lady Soul (1968)
• Aretha Live at Fillmore West (1971)
• Jump to It (1982)
• Who’s Zoomin’ Who? (1985)

Kariera Arethy Franklin w chronologii

Kariera Arethy Franklin rozciągała się na przestrzeni kilku dekad, charakteryzując się ewolucją stylistyczną i nieustannym dążeniem do artystycznej doskonałości:

• Lata 50.: Początki kariery gospelowej, pierwsze nagrania dla J.V.B. Records.
• 1956: Wydanie debiutanckiego singla „Never Grow Old”.
• Wiek 14 lat: Nagranie albumu „Songs of Faith”.
• Wiek 18 lat: Przenosiny do Nowego Jorku i podpisanie kontraktu z Columbia Records.
• 1966: Przejście do Atlantic Records, początek przełomowego okresu.
• 1967: Wydanie albumu „I Never Loved a Man the Way I Love You”.
• 1968: Wydanie albumu „Lady Soul”.
• 1971: Nagranie albumu „Aretha Live at Fillmore West”.
• 1979: Podpisanie kontraktu z Arista Records.
• Lata 80.: Ożywienie kariery dzięki albumom „Jump to It” (1982) i „Who’s Zoomin’ Who?” (1985).
• 1987: Wprowadzenie do Rock and Roll Hall of Fame.
• 2017: Ostatni rok aktywności zawodowej.

Występy filmowe Arethy Franklin

Aretha Franklin, poza swoją karierą muzyczną, zaznaczyła swoją obecność również na ekranie:

• The Blues Brothers (1980): Rola pani Murphy i wykonanie utworu „Think”.

Warto wiedzieć: Tytuł „Królowej Soul” został jej nadany oficjalnie w latach 60. przez prezentera radiowego Pervisa Spanna, który podczas występu w Regal Theater w Chicago symbolicznie nałożył koronę na jej głowę.

Warto wiedzieć: Mimo ogromnego sukcesu finansowego (w połowie lat 60. zarabiała już 100 000 dolarów rocznie), początkowo zmagała się z brakiem zrozumienia jej talentu przez wytwórnię Columbia, która nie potrafiła w pełni wykorzystać jej gospelowych korzeni.

Aretha Franklin pozostaje legendą muzyki soul i R&B, której głos i niezłomny duch inspirowały pokolenia. Jej wszechstronny talent, połączony z głębokim zaangażowaniem społecznym, ugruntował jej pozycję jako jednej z najważniejszych artystek w historii XX i XXI wieku. Jej dziedzictwo, pełne emocjonalnych ballad i potężnych hymnów, nadal rezonuje w sercach słuchaczy na całym świecie, przypominając o sile autentyczności i niezłomności w dążeniu do artystycznej prawdy.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Aretha_Franklin