Prokofiev: Siergiej Prokofiew – życie i twórczość symfoniczna

2

Siergiej Prokofiew, urodzony 27 kwietnia 1891 roku, był jednym z najwybitniejszych rosyjskich kompozytorów, pianistów i dyrygentów XX wieku. Na dzień dzisiejszy, obliczając wiek od daty jego urodzenia, kompozytor miałby 133 lata. Jego życie obfitowało w burzliwe wydarzenia, od wczesnych sukcesów jako cudowne dziecko, poprzez lata emigracji, po trudny powrót do Związku Radzieckiego. Był dwukrotnie żonaty, z hiszpańską śpiewaczką Caroliną (Liną) Codiną, z którą miał dwóch synów, a następnie z Mirą Mendelson, która wspierała go w późniejszych latach życia. Twórczość Prokofiewa, obejmująca opery, symfonie, balety i koncerty fortepianowe, do dziś stanowi kluczowy element repertuaru światowych sal koncertowych. Jego muzyka, charakteryzująca się melodyjnością, rytmiczną energią i innowacyjnością, wywarła ogromny wpływ na rozwój muzyki klasycznej. Mimo uznania, życie Siergieja Prokofiewa nie było wolne od trudności, w tym represji politycznych w ZSRR, które znacząco wpłynęły na jego zdrowie i sytuację finansową. Zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w tym samym dniu co Józef Stalin, co przyćmiło doniesienia o jego śmierci.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: W dniu 24 maja 2024 roku Siergiej Prokofiew miałby 133 lata.
• Żona/Mąż: Carolina (Lina) Codina, Mira Mendelson
• Dzieci: Dwóch synów z pierwszego małżeństwa (w tym Oleg)
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent
• Główne osiągnięcie: Stworzenie przełomowych dzieł muzyki XX wieku, takich jak balet „Romeo i Julia” oraz opera „Miłość do trzech pomarańczy”.

Podstawowe informacje o Siergieju Prokofiewie

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew urodził się 27 kwietnia 1891 roku, według starego stylu 15 kwietnia. Jego miejsce narodzin to wiejska posiadłość Sontsowka, zlokalizowana w ówczesnym ujeździe bachmuckim Imperium Rosyjskiego, a obecnie Sontsiwka w obwodzie donieckim na Ukrainie. Data ta stanowi punkt wyjścia do obliczenia wieku, który na dzień dzisiejszy wynosiłby 133 lata. Prokofiew odszedł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w wieku 61 lat. Ironią losu jest fakt, że jego śmierć zbiegła się w czasie z odejściem Józefa Stalina, co spowodowało, że informacje o śmierci wielkiego kompozytora zostały niemal całkowicie przyćmione przez żałobę narodową po radzieckim dyktatorze.

Data i miejsce urodzenia

Siergiej Prokofiew przyszedł na świat 27 kwietnia 1891 roku w Sontsowce, na terenie dzisiejszej Ukrainy. To właśnie tam, w Imperium Rosyjskim, rozpoczęła się jego droga, która miała odmienić oblicze muzyki XX wieku, czyniąc z niego jednego z najważniejszych kompozytorów tego okresu. Wpisując „prokofiev” w wyszukiwarkę, użytkownik często szuka właśnie tych podstawowych danych biograficznych.

Wykształcenie muzyczne

Wykształcenie muzyczne Siergieja Prokofiewa było gruntowne i prestiżowe. Był absolwentem Konserwatorium Petersburskiego, gdzie miał okazję studiować pod okiem wybitnych mistrzów. Wśród nich znaleźli się Anatolij Liadow, u którego zgłębiał tajniki harmonii i kontrapunktu, Nikołaj Czerepnin, który prowadził jego zajęcia z dyrygentury, oraz Nikołaj Rimski-Korsakow, jeden z czołowych kompozytorów rosyjskich, od którego uczył się orkiestracji. To solidne podstawy umożliwiły mu rozwinięcie unikalnego stylu, który później zdefiniował jego twórczość.

Data i okoliczności śmierci

Siergiej Prokofiew zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie. Jego odejście w wieku 61 lat zbiegło się w czasie z śmiercią Józefa Stalina, co miało znaczący wpływ na odbiór tej informacji. Żałoba narodowa po radzieckim dyktatorze niemal całkowicie przyćmiła wieść o śmierci jednego z najwybitniejszych kompozytorów swoich czasów, pozostawiając jego zgon w cieniu doniosłych wydarzeń politycznych. Informacja ta stanowi ważny, choć tragiczny, element biografii Siergieja Prokofiewa.

Rodzina i życie prywatne Siergieja Prokofiewa

Życie osobiste Siergieja Prokofiewa było równie złożone jak jego twórczość. Kompozytor był dwukrotnie żonaty, a jego związki miały znaczący wpływ na jego losy, zwłaszcza w kontekście powrotu do Związku Radzieckiego. Pierwsze małżeństwo z hiszpańską śpiewaczką Caroliną (Liną) Codiną trwało od 1923 roku i zaowocowało narodzinami dwóch synów, w tym Olega. Rozstali się w 1941 roku, a formalny rozwód nastąpił w 1947 roku. Drugie małżeństwo zawarł w 1948 roku z Mirą Mendelson, która była jego wieloletnią towarzyszką i współautorką libretta do opery „Wojna i pokój”, wspierając go w trudnych latach powojennych ataków politycznych. Niestety, los jego pierwszej żony, Liny, był naznaczony tragedią – po rozstaniu z kompozytorem została aresztowana pod zarzutem szpiegostwa i skazana na 20 lat łagru, z którego wyszła dopiero po śmierci Stalina i Prokofiewa.

Pierwsze małżeństwo

W 1923 roku Siergiej Prokofiew poślubił Carolinę (Linę) Codinę, utalentowaną hiszpańską śpiewaczkę. Ich związek trwał do 1941 roku, kiedy to doszło do separacji, a formalny rozwód nastąpił w 1947 roku. Z tego małżeństwa urodziło się dwóch synów, w tym Oleg, który również związany był ze sztuką. Małżeństwo to stanowiło ważny rozdział w życiu prywatnym kompozytora, a jego zakończenie zbiegło się z burzliwymi czasami w Związku Radzieckim.

Drugie małżeństwo

W 1948 roku, rok po formalnym rozstaniu z Liną, Siergiej Prokofiew ożenił się z Mirą Mendelson. Mira była nie tylko jego towarzyszką życia, ale również bliską współpracowniczką, współautorką libretta do jego monumentalnej opery „Wojna i pokój”. Jej wsparcie okazało się nieocenione w trudnych latach powojennych, naznaczonych atakami politycznymi ze strony władz radzieckich, które dotknęły kompozytora.

Tragedia rodzinna po powrocie do ZSRR

Powrót Siergieja Prokofiewa do Związku Radzieckiego w 1936 roku, choć początkowo miał przynieść stabilizację, naznaczony został tragicznymi wydarzeniami dotyczącymi jego rodziny. Jego hiszpańska żona, Lina, po ich rozstaniu, w 1948 roku została aresztowana pod zarzutem szpiegostwa. Skazana na 20 lat łagru, wyszła na wolność dopiero w 1956 roku, już po śmierci zarówno Stalina, jak i samego Prokofiewa. To zdarzenie jest bolesnym świadectwem represyjnego charakteru systemu, w którym kompozytor musiał funkcjonować.

Kariera i twórczość Siergieja Prokofiewa

Kariera Siergieja Prokofiewa to historia niezwykłego talentu, odwagi artystycznej i złożonych relacji z otaczającą rzeczywistością. Od najmłodszych lat wykazywał się niezwykłymi zdolnościami muzycznymi, szybko zyskując miano „cudownego dziecka”. Jego twórczość, pełna energii, innowacyjności i melodyjności, podbiła serca publiczności na całym świecie, choć nie obyło się bez kontrowersji. Okresy emigracji przeplatały się z powrotem do ojczyzny, a jego dorobek obejmuje arcydzieła w różnych gatunkach muzycznych, od oper po balety i symfonie.

Początki jako „cudowne dziecko”

Już od najmłodszych lat Siergiej Prokofiew przejawiał niezwykłe zdolności kompozytorskie. W wieku zaledwie pięciu lat napisał swoją pierwszą kompozycję fortepianową, zatytułowaną „Indyjski galop”, której zapisem zajęła się jego matka. Jako dziewięciolatek stworzył swoją pierwszą operę, noszącą tytuł „Olbrzym”. Te wczesne dokonania zapowiadały przyszły rozwój jego kariery jako jednego z najważniejszych kompozytorów XX wieku. Określenie „cudowne dziecko” doskonale oddaje skalę jego talentu na początku drogi.

Reputacja muzycznego buntownika

Podczas studiów w Konserwatorium Petersburskim, Siergiej Prokofiew zyskał reputację muzycznego buntownika i ikonoklasty. Jego pierwsze dwa koncerty fortepianowe szokowały publiczność i krytyków swoją agresywną dysonansowością oraz ogromnymi wymaganiami technicznymi. Prokofiew nie bał się łamać konwencji i eksperymentować z nowymi brzmieniami, co często wywoływało skrajne reakcje, ale jednocześnie budowało jego pozycję jako innowatora w świecie muzyki. Ten buntowniczy duch był kluczowy dla jego rozwoju artystycznego.

Współpraca z Ballets Russes

Przełomowym momentem w karierze Siergieja Prokofiewa była współpraca z Siergiejem Diagilewem i jego słynną grupą Ballets Russes. Chociaż Diagilew początkowo odrzucił jego pierwszy projekt baletowy „Ała i Łolli”, szybko dostrzegł potencjał w młodym kompozytorze i zamówił kolejne dzieła. Wśród sukcesów tej współpracy znalazły się balety takie jak „Chout” (Błazen), „Le pas d’acier” oraz „Syn marnotrawny”. Te zamówienia pozwoliły Prokofiewowi na zaprezentowanie swojego talentu szerszej publiczności i ugruntowały jego pozycję na międzynarodowej scenie muzycznej.

Okres emigracji (1918–1936)

Po rewolucji październikowej w 1917 roku, Siergiej Prokofiew, za zgodą komisarza ludowego ds. oświaty Anatolija Łunaczarskiego, zdecydował się na opuszczenie Rosji. Okres emigracji, trwający od 1918 do 1936 roku, spędził kolejno w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Paryżu. W tym czasie koncertował jako pianista i komponował na zamówienie zachodnich instytucji. Jednym z bardziej znaczących dzieł z tego okresu jest opera „Miłość do trzech pomarańczy”, stworzona dla opery w Chicago. Ten etap życia pozwolił mu na zdobycie międzynarodowego uznania i eksplorację różnych stylów muzycznych.

Powrót do Związku Radzieckiego

W 1936 roku Siergiej Prokofiew podjął decyzję o stałym powrocie do ojczyzny, wraz z rodziną. Ten krok zaowocował powstaniem jego najbardziej przystępnych i popularnych dzieł, które do dziś cieszą się ogromnym powodzeniem. Wśród nich znajdują się uwielbiany przez dzieci „Piotruś i wilk”, a także monumentalny balet „Romeo i Julia”, który stał się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych utworów. Powrót do ZSRR oznaczał jednak również konieczność funkcjonowania w skomplikowanym klimacie politycznym, co miało swoje konsekwencje.

Nagrody i osiągnięcia Siergieja Prokofiewa

Siergiej Prokofiew był kompozytorem o niezwykłym dorobku, którego talent został doceniony licznymi nagrodami i wyróżnieniami. Jego osiągnięcia obejmują zarówno sukcesy akademickie, jak i uznanie jako jednego z czołowych twórców muzyki XX wieku. Jego muzyka, cechująca się innowacyjnością i siłą wyrazu, do dziś stanowi kamień węgielny repertuaru filharmonicznego i operowego na całym świecie.

Zwycięstwo w „bitwie fortepianów”

W 1914 roku, kończąc studia w Konserwatorium Petersburskim, Siergiej Prokofiew odniósł znaczące zwycięstwo w prestiżowym konkursie dla pięciu najlepszych studentów fortepianu. Wykonał wówczas swój własny I Koncert fortepianowy, prezentując swoje wirtuozowskie umiejętności i kompozytorski geniusz. Nagrodą za to osiągnięcie był fortepian marki Schroeder, co stanowiło dowód uznania dla jego talentu na wczesnym etapie kariery.

Uznanie za klasyka nowoczesności

Siergiej Prokofiew jest powszechnie uważany za jednego z głównych kompozytorów XX wieku, a jego twórczość stanowi kluczowy element kanonu muzyki klasycznej. Jego dorobek jest imponujący i obejmuje 7 ukończonych oper, 7 symfonii, 8 baletów, 5 koncertów fortepianowych oraz 9 sonat fortepianowych. Wiele z tych dzieł, takich jak „Romeo i Julia”, „Miłość do trzech pomarańczy” czy „Piotruś i wilk”, jest powszechnie znanych i cenionych przez publiczność na całym świecie. Jego muzyka łączy w sobie cechy tradycji z odważnymi innowacjami, co czyni go klasyką nowoczesności.

Muzyka i styl Siergieja Prokofiewa

Muzyka Siergieja Prokofiewa charakteryzuje się unikalnym połączeniem melodyjności, rytmicznej energii i wyrazistej harmonii. Jego styl jest rozpoznawalny i wszechstronny, obejmując zarówno monumentalne dzieła symfoniczne i baletowe, jak i bardziej intymne kompozycje fortepianowe. Prokofiew potrafił czerpać inspirację z różnych źródeł, tworząc dzieła, które jednocześnie nawiązywały do tradycji i wyznaczały nowe ścieżki w muzyce XX wieku. Jego zdolność do tworzenia dzieł o różnym charakterze, od porywających baletów po sugestywną muzykę filmową, świadczy o jego wszechstronności.

Dzieła symfoniczne i baletowe

Siergiej Prokofiew pozostawił po sobie szereg arcydzieł w dziedzinie muzyki symfonicznej i baletowej. Do jego najbardziej znanych kompozycji symfonicznych należy Symfonia „Klasyczna”, napisana w stylu nawiązującym do Haydna, ale osadzona w realiach 1917 roku. Inne wybitne dzieła to m.in. suita „Lejtnant Kiże”, a także monumentalny balet „Kopciuszek”, który zachwyca swoją bogatą orkiestracją i barwną narracją muzyczną. Te kompozycje są świadectwem jego mistrzostwa w tworzeniu dzieł o wielkiej skali i wyrazistości.

Muzyka filmowa i patriotyczna

Podczas II wojny światowej Siergiej Prokofiew stworzył muzykę do filmu „Aleksander Newski”, wyreżyserowanego przez Siergieja Eisensteina. Ta monumentalna ścieżka dźwiękowa, pełna dramatyzmu i potęgi, stała się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł. W tym samym okresie powstało również jego najbardziej ambitne dzieło operowe – adaptacja epopei Lwa Tołstoja, „Wojna i pokój”. Te kompozycje ukazują zdolność Prokofiewa do tworzenia muzyki o silnym ładunku emocjonalnym i patriotycznym, odpowiadając na potrzeby epoki.

Kontrowersje i trudności w życiu Siergieja Prokofiewa

Mimo ogromnego talentu i sukcesów, życie Siergieja Prokofiewa naznaczone było licznymi kontrowersjami i trudnościami, zwłaszcza w kontekście jego powrotu do Związku Radzieckiego. Jego innowacyjne podejście do muzyki często spotykało się z niezrozumieniem, a jego kariera była naznaczona atakami politycznymi ze strony władz radzieckich. Te wydarzenia miały znaczący wpływ na jego zdrowie i sytuację finansową, ale nie złamały jego ducha twórczego.

Atak polityczny w 1948 roku

W 1948 roku Siergiej Prokofiew stał się ofiarą nagonki na tzw. „formalizm” w sztuce radzieckiej. Władze oskarżyły go o tworzenie muzyki „antydemokratycznej” i obcej narodowi, co doprowadziło do drastycznego pogorszenia jego zdrowia i sytuacji finansowej. To wydarzenie było bolesnym przykładem presji politycznej, z jaką musieli mierzyć się artyści w ZSRR. Oskarżenia te miały na celu zdyskredytowanie jego twórczości i ograniczenie jego wpływu.

Skandal w Pawłowsku

Premiera II Koncertu fortepianowego Siergieja Prokofiewa w 1913 roku wywołała prawdziwy skandal. Publiczność, nieprzygotowana na nowatorskie brzmienie utworu, reagowała oburzeniem, krzycząc, że „koty na dachu robią lepszą muzykę”. Jednocześnie, środowisko modernistyczne było zachwycone innowacyjnością i śmiałością muzyki Prokofiewa. Ten incydent doskonale ilustruje, jak bardzo jego twórczość wyprzedzała epokę i jak trudne było dla niej znalezienie akceptacji w konserwatywnym środowisku muzycznym tamtych czasów.

Hobby i pasje Siergieja Prokofiewa

Oprócz swojej pracy kompozytorskiej, Siergiej Prokofiew posiadał również inne pasje, które znacząco wpływały na jego życie i sposób myślenia. Jedną z nich była gra w szachy, której poświęcał wiele czasu i energii. Jego zainteresowania wykraczały jednak poza sferę rozrywki, obejmując również analityczne podejście do otaczającej rzeczywistości, co przejawiało się nawet w jego studenckich latach.

Pasja do szachów

Siergiej Prokofiew był zapalonym szachistą od siódmego roku życia. Jego zamiłowanie do tej strategicznej gry było tak silne, że w 1914 roku udało mu się pokonać w symultanie przyszłego mistrza świata José Raúla Capablankę. W latach 30. XX wieku Prokofiew regularnie grywał z Michaiłem Botwinnikiem, jednym z najwybitniejszych szachistów w historii. Pasja do szachów nie tylko stanowiła dla niego formę relaksu, ale również kształtowała jego sposób myślenia, ucząc strategicznego planowania i analitycznego podejścia.

Statystyki błędów

Jako student Konserwatorium Petersburskiego, Siergiej Prokofiew był postrzegany przez niektórych jako arogancki. Wynikało to z jego nietypowego hobby – prowadził dokładne statystyki błędów popełnianych przez swoich kolegów z klasy. Takie podejście, choć świadczące o jego skrupulatności i analitycznym umyśle, nie przysparzało mu popularności w konserwatorium. To świadectwo jego niekonwencjonalnego charakteru i dążenia do perfekcji, nawet w odniesieniu do innych.

Ciekawostki z życia Siergieja Prokofiewa

Życie Siergieja Prokofiewa obfitowało w interesujące anegdoty i relacje, które rzucają światło na jego osobowość i miejsce w świecie sztuki. Jego kontakty z innymi wybitnymi artystami, a także jego własne, nietypowe zainteresowania, czynią jego biografię jeszcze bardziej fascynującą. Mimo trudności, z jakimi się mierzył, Prokofiew potrafił inspirować innych i cieszył się wsparciem młodych talentów.

Relacja ze Strawińskim

Relacje Siergieja Prokofiewa z Igorem Strawińskim, dwoma gigantami rosyjskiej muzyki XX wieku, były złożone i pełne wzajemnego szacunku, choć niepozbawione pewnego dystansu. Strawiński, znany ze swojego krytycznego podejścia, nazwał balet Prokofiewa „Błazen” (Chout) jedynym utworem muzyki nowoczesnej, którego słucha z przyjemnością. Ta uwaga, choć lakoniczna, świadczy o wysokiej ocenie tego konkretnego dzieła Prokofiewa przez jego wybitnego kolegę.

Wsparcie młodych talentów

Pomimo ataków politycznych, z jakimi zmagał się Siergiej Prokofiew w późnych latach życia, cieszył się on znaczącym wsparciem ze strony młodszej generacji wirtuozów. Wielu z nich zwracało się do niego z prośbą o skomponowanie utworów dedykowanych właśnie im. Wśród nich znaleźli się Swiatosław Richter, dla którego Prokofiew napisał IX Sonatę fortepianową, oraz Mścisław Rostropowicz, dla którego stworzył imponującą Symfonię-Koncert na wiolonczelę. To świadczy o jego nieustającej pozycji jako inspiratora i mentora dla młodych talentów.

Kluczowe dzieła Siergieja Prokofiewa

Dorobek kompozytorski Siergieja Prokofiewa jest niezwykle bogaty i obejmuje dzieła o różnorodnym charakterze, które na stałe wpisały się w historię muzyki. Poniżej przedstawiono wybrane z nich, ilustrujące jego wszechstronność i innowacyjność.

Wybrane dzieła symfoniczne i baletowe

• Symfonia „Klasyczna”
• Suita „Lejtnant Kiże”
• Balet „Kopciuszek”
• Balet „Romeo i Julia”

Wybrane dzieła operowe

• „Miłość do trzech pomarańczy”
• „Wojna i pokój”
• „Olbrzym” (pierwsza opera)

Koncerty i sonaty fortepianowe

• I Koncert fortepianowy
• II Koncert fortepianowy
• IX Sonata fortepianowa

Chronologia życia i kariery Siergieja Prokofiewa

Poniższa tabela przedstawia kluczowe wydarzenia z życia i kariery Siergieja Prokofiewa, ukazując chronologiczny rozwój jego drogi artystycznej.

Siergiej Prokofiew pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci muzyki XX wieku. Jego innowacyjne podejście do kompozycji, łączące w sobie elementy tradycji z odważnymi nowinkami harmonicznymi i rytmicznymi, wywarło trwały wpływ na kolejne pokolenia twórców. Mimo burzliwego życia, naznaczonego emigracją i politycznymi naciskami, jego dorobek artystyczny jest imponujący i nadal stanowi ważny element światowego repertuaru muzycznego.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Prokofiev