Richard Burton: Aktorski geniusz Hollywood i burzliwa miłość z Elizabeth Taylor

1

Richard Burton, urodzony jako Richard Walter Jenkins Jr. 10 listopada 1925 roku w Pontrhydyfen w Walii, był walijskim aktorem filmowym i teatralnym, którego charakterystyczny, melodyjny baryton stał się jego znakiem rozpoznawczym. Na [listopad 2023] ma 98 lat. Zmarł 5 sierpnia 1984 roku w wieku 58 lat w Céligny w Szwajcarii. Jego życie, naznaczone sukcesami zawodowymi, burzliwymi związkami, w tym dwukrotnym małżeństwem z Elizabeth Taylor, oraz walką z uzależnieniem od alkoholu, pozostaje jednym z najbardziej fascynujących rozdziałów w historii kina. Burton, który w wieku 18 lat przyjął nazwisko swojego mentora, Philipa Burtona, zdobył uznanie krytyków i szerokiej publiczności, choć nigdy nie zdobył Oscara, pomimo aż siedmiu nominacji do tej prestiżowej nagrody.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [listopad 2023] ma 98 lat.
• Żona/Mąż: Elizabeth Taylor (dwukrotnie), Sybil Williams, Suzy Miller, Sally Hay.
• Dzieci: Kate Burton.
• Zawód: Aktor filmowy i teatralny.
• Główne osiągnięcie: Siedem nominacji do Oscara, nagroda Grammy, BAFTA, Złoty Glob i Tony Award.

Dane biograficzne i pochodzenie

Richard Walter Jenkins Jr., znany światu jako Richard Burton, przyszedł na świat 10 listopada 1925 roku w niewielkiej miejscowości Pontrhydyfen w Walii. Był dwunastym z trzynaściorga dzieci Richarda Waltera Jenkinsa Sr., górnika węglowego, oraz Edith Maude Jenkins. Wczesna strata matki, która zmarła na skutek infekcji poporodowych, gdy Richard miał zaledwie dwa lata, znacząco wpłynęła na jego życie. Opiekę nad młodym Richardem przejęła jego starsza siostra Cecilia, zwana „Cis”, którą traktował jak prawdziwą matkę. Jego relacja z ojcem, alkoholikiem i hazardzistą, była skomplikowana.

Charakterystyczny głos i wykształcenie

Richard Burton był powszechnie znany ze swojego niezwykle melodyjnego barytonu, który stał się jego znakiem rozpoznawczym i pozwolił mu na budowanie potężnych kreacji aktorskich. Jego talent wokalny przejawiał się już od dzieciństwa; jako chłopiec posiadał tak czysty głos, że zdobył nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy. Burton studiował w Exeter College na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie otrzymał stypendium oferowane przez Royal Air Force (RAF). W latach 1944–1947 służył w RAF, pełniąc jednak funkcje administracyjne ze względu na słaby wzrok.

Zmiana nazwiska

W wieku 18 lat, w akcie prawnym, Richard Walter Jenkins Jr. oficjalnie zmienił nazwisko na „Burton”. Przyjął nazwisko swojego nauczyciela i mentora, Philipa Burtona, który odegrał kluczową rolę w jego kształtowaniu jako aktora i człowieka. Philip Burton nauczał go dykcji poprzez intensywne ćwiczenia na świeżym powietrzu i nawet próbował go adoptować, jednak przeszkody formalne, związane z wiekiem mentora, uniemożliwiły ten proces. To właśnie Philip Burton stał się dla młodego Richarda najważniejszą postacią w okresie dorastania.

Rodzina i życie prywatne Richarda Burtona

Richard Burton dorastał w robotniczym środowisku Port Talbot w Walii, co mocno wpłynęło na jego późniejszy stosunek do pieniędzy i życia. Pochodzenie z tak licznej rodziny i trudne warunki materialne ukształtowały jego charakter. Jego ojciec, nazywany „Daddy Ni”, był alkoholikiem pijącym dwanaście pint dziennie i hazardzistą, który często znikał na całe tygodnie. Wczesna strata matki i trudne relacje z ojcem sprawiły, że Burton wcześnie musiał stać się samodzielny. Pomimo wielkiej sławy, Richard Burton przez całe życie podkreślał swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia z rodziny górniczej. Utrzymywał bliskie kontakty ze swoją liczną rodziną w Walii, co świadczy o jego przywiązaniu do tradycji i bliskich. Jego siostra Cecilia, która przejęła opiekę nad nim po śmierci matki, była dla niego niezwykle ważną postacią.

Pierwsze małżeństwo z Sybil Williams

Pierwszą żoną Richarda Burtona była Sybil Williams, którą poślubił 5 lutego 1949 roku. Ich małżeństwo trwało do 1963 roku i zakończyło się rozwodem, głównie z powodu burzliwego romansu Burtona z Elizabeth Taylor, który wywołał ogromne zainteresowanie mediów. Relacja ta stanowiła znaczący punkt zwrotny w jego życiu osobistym i zawodowym.

Burzliwy związek z Elizabeth Taylor

Związek Richarda Burtona z Elizabeth Taylor był jednym z najbardziej spektakularnych i medialnych romansów XX wieku. Byli dwukrotnie żonaci: od 1964 do 1974 roku, a następnie ponownie od 1975 do 1976 roku. Ich pełna pasji i kłótni relacja, często opisywana jako „burton and taylor”, była tematem numer jeden w światowych mediach, tworząc podwaliny pod współczesną kulturę celebrytów i zainteresowanie tabloidów. Ich wspólne życie było niczym scenariusz filmowy, pełen dramatów i wzlotów.

Późniejsze małżeństwa

Po rozwodzie z Elizabeth Taylor, Richard Burton związał się z Suzy Miller. Jego ostatnią żoną była Sally Hay, z którą był związany aż do swojej śmierci. Choć Burton miał burzliwe życie osobiste, z tymi partnerkami tworzył stabilniejsze relacje w późniejszym okresie.

Potomstwo

Richard Burton miał troje dzieci. Jedną z jego córek jest Kate Burton, która poszła w jego ślady i również została uznaną aktorką, kontynuując rodzinne dziedzictwo w świecie sztuki aktorskiej.

Kariera zawodowa Richarda Burtona

Początki i debiut

Jeszcze przed rozpoczęciem kariery aktorskiej, Richard Burton rozważał różne ścieżki życiowe, w tym karierę boksera lub duchownego. Jego pierwszą rolą był występ w szkolnej produkcji „The Apple Cart”. Swoje pierwsze kroki na profesjonalnej scenie stawiał w teatrze, a w styczniu 1944 roku zadebiutował w Londynie w sztuce „The Druid’s Rest”. Ta rola przyniosła mu znaczące zarobki, trzykrotność ówczesnych zarobków górnika, co stanowiło ważny impuls w jego karierze.

Kariera teatralna i szekspirowska

W latach 50. XX wieku Richard Burton ugruntował swoją pozycję jako wybitny aktor szekspirowski. Jego interpretacje dzieł Szekspira zdobyły uznanie krytyków i publiczności. Szczególnie jego rola Hamleta w 1964 roku, wystawiona w reżyserii Johna Gielguda, przeszła do historii i stała się legendą Broadwayu. Jego talent do interpretacji klasycznych tekstów był niezaprzeczalny, a jego głos idealnie nadawał się do recytacji poezji i dramatu.

Debiut filmowy i status supergwiazdy

Na wielkim ekranie Richard Burton zadebiutował w 1949 roku w filmie „The Last Days of Dolwyn”, gdzie zagrał rolę napisaną specjalnie dla niego. W połowie lat 60. stał się jedną z największych gwiazd box-office i jednym z najlepiej opłacanych aktorów świata. Jego kontrakt z 20th Century Fox na początku kariery w Hollywood opiewał na trzy filmy o łącznej wartości 150 000 dolarów. Po udanym debiucie filmowym podpisał również kontrakt gwarantujący mu stypendium w wysokości 100 funtów tygodniowo u Alexandra Kordy.

Sukcesy na Broadwayu

W 1960 roku Richard Burton odniósł wielki sukces na Broadwayu, wcielając się w rolę Króla Artura w musicalu „Camelot”. Ten występ przyniósł mu prestiżową nagrodę Tony, co potwierdziło jego wszechstronność i talent sceniczny. Jego sukcesy sceniczne w 1951 roku uczcił zakupem modelu Standard Flying Fourteen, co pokazuje jego wczesne osiągnięcia finansowe.

Nagrody i osiągnięcia Richarda Burtona

Rekord nominacji do Oscara bez wygranej

Richard Burton był rekordzistą pod względem liczby nominacji do Nagrody Akademii bez zdobycia statuetki. Łącznie otrzymał ich siedem, co świadczy o jego znaczącym wkładzie w kinematografię. Wśród filmów, za które był nominowany, znalazły się m.in. „Moja kuzynka Rachela” (pierwsza nominacja), „Szata” (pierwszy film nakręcony w technice CinemaScope), „Becket”, a także „Kto się boi Virginii Woolf?”, w którym wystąpił u boku Elizabeth Taylor i za który uznawany jest za jeden z jego najważniejszych występów. Pozycja Richarda Burtona jako aktora filmowego była niepodważalna.

Warto wiedzieć: Jedną z jego siedmiu nominacji do Oscara, uznawaną za jeden z najważniejszych występów u boku Elizabeth Taylor, była rola w filmie „Kto się boi Virginii Woolf?”.

Nagroda Grammy i inne prestiżowe wyróżnienia

Choć Oscara nie zdobył, w swojej bogatej kolekcji posiadał inne prestiżowe wyróżnienia. Wśród nich znalazły się nagroda BAFTA, Złoty Glob oraz wspomniana nagroda Tony za rolę w „Camelot”. Dodatkowo, mimo iż kojarzony głównie z aktorstwem, zdobył nagrodę Grammy, co podkreślało jego wszechstronny talent do pracy z głosem.

Uznanie krytyków

Richard Burton cieszył się ogromnym uznaniem krytyków. Legendarny krytyk Kenneth Tynan nazwał go „naturalnym następcą Oliviera”, co stanowiło wyraz najwyższego uznania dla jego talentu aktorskiego i pozycji w świecie teatru i kina. Jego inteligencja i ogromna wiedza literacka często prezentowane w wywiadach, dodatkowo podkreślały jego wszechstronność.

Majątek i finanse

Kontrakty i zarobki

Kariera Richarda Burtona w Hollywood wiązała się z imponującymi kontraktami i wysokimi zarobkami. Na początku swojej drogi w branży filmowej wynegocjował kontrakt z 20th Century Fox na trzy filmy o łącznej wartości 150 000 dolarów. Po udanym debiucie filmowym podpisał również kontrakt u Alexandra Kordy, gwarantujący mu stypendium w wysokości 100 funtów tygodniowo. Dzieciństwo w biedzie mocno wpłynęło na jego późniejszy stosunek do pieniędzy, choć jego zarobki w Hollywood były astronomiczne.

Zdrowie i problemy osobiste

Problemy z alkoholem

Jednym z najbardziej znaczących problemów w życiu Richarda Burtona było ciężkie uzależnienie od alkoholu. Według wielu krytyków, problem ten sprawił, że nie w pełni wykorzystał swój ogromny talent i potencjał. Zaczął palić papierosy i pić alkohol jeszcze jako nieletni chłopak, co zapoczątkowało długotrwałą walkę z nałogiem.

Wczesne nawyki

Już jako nieletni chłopak, Richard Burton zaczął palić papierosy i pić alkohol. Te wczesne nawyki miały wpływ na jego późniejsze życie i zdrowie, stając się częścią jego burzliwego życiorysu.

Zainteresowania i hobby Richarda Burtona

Pasja do rugby

Rugby było największym zainteresowaniem Richarda Burtona. Twierdził nawet, że wolałby zagrać dla reprezentacji Walii niż wystąpić jako Hamlet. W młodości wykazywał wszechstronność sportową, grając nie tylko w rugby, ale także w krykieta, tenisa oraz tenisa stołowego. Te aktywności fizyczne stanowiły ważny element jego życia poza sceną i planem filmowym.

Zamiłowanie do literatury

Od czasów szkolnych Richard Burton wykazywał ogromne zainteresowanie czytaniem poezji oraz literatury angielskiej i walijskiej. Jego zamiłowanie do literatury, w połączeniu z wysoką inteligencją, czyniło go wszechstronną postacią, zdolną do głębokich analiz i interpretacji.

Ciekawostki z życia Richarda Burtona

Służba wojskowa i talent wokalny

W latach 1944–1947 Richard Burton służył w Royal Air Force. Ze względu na słaby wzrok, jego zadania miały charakter administracyjny. Jego talent wokalny ujawnił się już w dzieciństwie, kiedy to zdobył nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy, co świadczy o jego wczesnych zdolnościach artystycznych.

Praca fizyczna przed sławą

Zanim Richard Burton stał się sławnym aktorem, imał się różnych prac fizycznych. Zarabiał rozwożąc gazety, a nawet zbierając i transportując koński nawóz, co stanowiło kontrast z jego późniejszym życiem w blasku fleszy i luksusie.

Wpływ mentora Philipa Burtona

Philip Burton, nauczyciel Richarda, odegrał kluczową rolę w jego życiu. Nauczył go dykcji poprzez intensywne ćwiczenia i próbował go adoptować. Przeszkody adopcyjne, wynikające z różnicy wieku, uniemożliwiły formalne przysposobienie, jednak Philip Burton pozostał dla Richarda mentorem i ojcem zastępczym przez całe życie.

Pierwszy samochód i miejsce spoczynku

Sukcesy sceniczne w 1951 roku Richard Burton uczcił zakupem modelu Standard Flying Fourteen. Po śmierci 5 sierpnia 1984 roku, aktor został pochowany na Starym Cmentarzu w Céligny, w Szwajcarii, kończąc tym samym swoje barwne życie.

Ważne role filmowe i teatralne

Kariera filmowa Richarda Burtona obfitowała w pamiętne kreacje. Wśród nich wyróżniają się role w filmach takich jak „Kto się boi Virginii Woolf?” (nominacja do Oscara, u boku Elizabeth Taylor), „Becket” (kolejna nominacja do Oscara), „Moja kuzynka Rachela” (pierwsza nominacja do Oscara), „Szata” (pierwszy film nakręcony w technice CinemaScope, również nominacja do Oscara), „Anna tysiąca dni”, „Prince of Players”, „The Rains of Ranchipur”, „The Assassination of Trotsky”, „Where Eagles Dare” oraz „The Spy Who Came in from the Cold”. Jego interpretacja Hamleta z 1964 roku w reżyserii Johna Gielguda stała się legendą Broadwayu.

Tożsamość walijska i dzieciństwo w biedzie

Przez całe życie Richard Burton podkreślał swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia. Dorastał w robotniczym środowisku Port Talbot, co mocno wpłynęło na jego późniejszy stosunek do pieniędzy i świata. Mimo problemów osobistych, był znany z niezwykłej etyki pracy i doskonałego przygotowania do ról, co stanowiło dowód jego profesjonalizmu.

Wpływ na popkulturę i dziedzictwo

Burzliwe życie Richarda Burtona, a zwłaszcza jego związek z Elizabeth Taylor, stworzyło podwaliny pod współczesną kulturę celebrytów i zainteresowanie tabloidów. Do dziś uważany jest za jednego z najwspanialszych głosów w historii teatru i kina, a jego dziedzictwo aktorskie pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń artystów.

Chronologia życia i kariery Richarda Burtona

• 1925 – Narodziny Richarda Waltera Jenkinsa Jr. 10 listopada w Pontrhydyfen, Walia.
• 1943 – W wieku 18 lat zmienia nazwisko na Burton.
• 1944-1947 – Służba w Royal Air Force.
• 1944 – Debiut na West Endzie w sztuce „The Druid’s Rest”.
• 1949 – Debiut filmowy w „The Last Days of Dolwyn”.
• 1949 – Ślub z Sybil Williams.
• 1952 – Rola w filmie „The Robe”, pierwszym nakręconym w technice CinemaScope.
• Lata 50. – Ugruntowanie pozycji jako wybitny aktor szekspirowski.
• 1960 – Sukces na Broadwayu w musicalu „Camelot”, nagroda Tony.
• 1963 – Rozwód z Sybil Williams.
• 1964-1974 – Pierwsze małżeństwo z Elizabeth Taylor.
• 1964 – Rola Hamleta przechodzi do historii.
• 1965 – Rola w „Kto się boi Virginii Woolf?”, nominacja do Oscara.
• 1964-1967 – Rola w „Becket”, nominacja do Oscara.
• 1965 – Rola w „The Spy Who Came in from the Cold”.
• 1967 – Rola w „The Taming of the Shrew” u boku Elizabeth Taylor.
• 1968 – Rola Marka Antoniusza w „Kleopatrze” u boku Elizabeth Taylor.
• 1975-1976 – Drugie małżeństwo z Elizabeth Taylor.
• 1977 – Rola w „Equus”.
• 1984 – Śmierć 5 sierpnia w Céligny, Szwajcaria.

Nagrody i wyróżnienia Richarda Burtona

Richard Burton, mimo osobistych zmagań, pozostawił po sobie dziedzictwo niezwykłego talentu aktorskiego, którego głęboki głos i niezapomniane kreacje na zawsze zapisały się w historii sztuki. Jego historia przypomina o potędze artystycznej ekspresji i trwałym wpływie, jaki wywarł na świat.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Burton