Sir Ridley Scott, urodzony 30 listopada 1937 roku w South Shields w Anglii, jest postacią monumentalną we współczesnej kinematografii. Jego kariera, rozciągająca się na ponad sześć dekad, zaowocowała stworzeniem filmów, które zdefiniowały gatunki, zainspirowały pokolenia i przyniosły dochody przekraczające 5 miliardów dolarów na całym świecie. Jako uznany reżyser, producent i scenarzysta, Scott jest znany ze swojego charakterystycznego, mrocznego stylu wizualnego, mistrzowskiego budowania atmosfery i umiejętności tworzenia niezapomnianych postaci. Na styczeń 2026 roku, w wieku 88 lat, nadal aktywnie tworzy, udowadniając, że wiek to tylko liczba, gdy w grę wchodzi pasja do kina. Jest żonaty z aktorką Gianniną Facio i ma troje dzieci, które również związały swoje życie zawodowe z branżą filmową.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 88 lat (na styczeń 2026)
- Żona/Mąż: Giannina Facio
- Dzieci: Jake Scott, Luke Scott, Jordan Scott
- Zawód: Reżyser, producent filmowy
- Główne osiągnięcie: Stworzenie filmów definiujących gatunki, takich jak „Obcy – 8. pasażer Nostromo” i „Blade Runner”, a także zdobycie licznych nagród, w tym trzykrotna nominacja do Oscara.
Podstawowe informacje o Ridleya Scotcie
Sir Ridley Scott, pełne nazwisko artysty, urodził się 30 listopada 1937 roku w South Shields, w hrabstwie County Durham w Anglii. Na styczeń 2026 roku, legendarny reżyser ma 88 lat. Jego kariera filmowa, obejmująca wiele gatunków, od science fiction po epopeje historyczne, została uhonorowana licznymi prestiżowymi odznaczeniami. Scott jest Kawalerem Krzyża Wielkiego Orderu Imperium Brytyjskiego (GBE) oraz został pasowany na rycerza (Knight Bachelor), co podkreśla jego znaczący wkład w brytyjską kulturę i przemysł filmowy. Jest on uznawany za jednego z najbardziej dochodowych reżyserów w historii kina, a filmy, które stworzył, zarobiły łącznie na całym świecie kwotę przekraczającą 5 miliardów dolarów. Jego twórczość charakteryzuje się niezwykle skoncentrowanym stylem wizualnym, budującym gęstą, specyficzną atmosferę na ekranie. W 2004 roku, w plebiscycie BBC, Ridley Scott zajął 10. miejsce na liście najbardziej wpływowych osób w brytyjskiej kulturze, co świadczy o jego trwałym znaczeniu dla narodowego dziedzictwa.
Rodzina i życie prywatne Ridley Scott
Ridley Scott jest synem Elizabeth (z domu Williams), córki górnika, oraz Francisa Percy’ego Scotta. Jego ojciec był partnerem w firmie spedycyjnej i służył jako pułkownik w Królewskich Inżynierach (Royal Engineers) podczas II wojny światowej. Matka, Elizabeth, odegrała kluczową rolę w jego życiu i twórczości, będąc dla niego wzorcem silnej kobiety. Jej twardy charakter i fakt, że samotnie wychowywała trzech synów podczas nieobecności męża na froncie, zainspirowały Ridleya do tworzenia silnych postaci kobiecych w swoich filmach.
Reżyser miał dwóch braci. Starszy, Frank, służył w Marynarce Handlowej i zmarł nagle, co miało znaczący wpływ na decyzję Ridleya o podjęciu pracy nad filmem „Blade Runner”. Młodszy brat, Tony Scott, również zdobył sławę jako reżyser, a bracia wspólnie prowadzili działalność biznesową aż do tragicznej śmierci Tony’ego. Ridley Scott był trzykrotnie żonaty: pierwszą żoną była Felicity Heywood (małżeństwo trwało od 1964 do 1975 roku), drugą Sandy Watson (w latach 1979–1989). Od 2015 roku jego żoną jest aktorka Giannina Facio, która często pojawia się w jego produkcjach.
Tradycja rodzinna w świecie filmu jest silnie zakorzeniona. Ridley Scott ma troje dzieci: synów Jake’a i Luke’a oraz córkę Jordan. Wszyscy oni podążyli śladami ojca, zajmując się reżyserią i pracując m.in. dla rodzinnej firmy produkcyjnej RSA. Pasja do kina była obecna w rodzinie od pokoleń – stryjeczny dziadek Ridleya, Dixon Scott, był pionierem sieci kin, zakładając m.in. Tyneside Cinema w Newcastle, które do dziś jest ostatnim działającym kinem kronik filmowych w Wielkiej Brytanii.
Kariera zawodowa Ridley Scott
Edukacja artystyczna Ridleya Scotta rozpoczęła się w West Hartlepool College of Art, a następnie kontynuowana była w prestiżowym Royal College of Art w Londynie. Tam aktywnie uczestniczył w zakładaniu wydziału filmowego i pracował przy uczelnianym magazynie „ARK”. Po ukończeniu studiów w 1963 roku, Scott podjął pracę jako stażysta scenograf w BBC. Okres ten zaowocował jego zaangażowaniem w produkcję takich seriali jak „Z-Cars” czy „Out of the Unknown”. Scott był pierwotnie wyznaczony do zaprojektowania słynnych Daleków w serialu „Doctor Who”, jednak z powodu konfliktu w grafiku musiał zrezygnować z tego projektu, ustępując miejsca Raymondowi Cusickowi tuż przed rozpoczęciem prac.
W 1968 roku, wraz z bratem, założył firmę Ridley Scott Associates (RSA). Lata 70. przyniosły mu znaczące sukcesy w branży reklamowej, w tym stworzenie kultowej reklamy chleba Hovis „Bike Round”, która w 2006 roku została wybrana ulubioną reklamą Brytyjczyków wszech czasów. Przełom w jego karierze filmowej nastąpił w 1979 roku wraz z premierą filmu „Obcy – 8. pasażer Nostromo”. Choć jego debiutem reżyserskim był film „Pojedynek” z 1977 roku, to właśnie „Obcy” przyniósł mu międzynarodową sławę, rewolucjonizując gatunek horroru SF i wprowadzając na ekrany niezapomnianą postać Ellen Ripley. W 1984 roku Scott wyreżyserował dla Apple Inc. legendarną reklamę komputera Macintosh zatytułowaną „1984”. Reklama ta, kosztująca 900 000 dolarów, jest do dziś uważana za arcydzieło sztuki reklamowej i wydarzenie przełomowe w branży.
W 1982 roku Ridley Scott stworzył „Blade Runnera”, film który, mimo początkowej porażki finansowej, stał się kamieniem węgielnym gatunku cyberpunk i jest powszechnie uznawany za jeden z najważniejszych filmów science fiction w historii. Reżyser znany jest również z dbałości o detale w widowiskach historycznych. Do jego najbardziej znanych dzieł w tym gatunku należą nagrodzony Oscarem „Gladiator” (2000), „Królestwo Niebieskie” (2005) oraz „Exodus: Bogowie i Królowie” (2014). Jego obecność w branży filmowej jest nadal bardzo aktywna; w 2023 roku zrealizował wielką biografię Napoleona Bonaparte, co było spełnieniem jego wieloletnich ambicji dotyczących epoki napoleońskiej.
Warto wiedzieć: Debiutem reżyserskim Ridleya Scotta był czarno-biały krótkometrażowy film „Boy and Bicycle”, w którym obsadził swojego ojca i brata. Film ten po latach trafił jako dodatek na wydanie DVD „Pojedynku”.
Kluczowe filmy w karierze Ridleya Scotta
- Pojedynek (1977)
- Obcy – 8. pasażer Nostromo (1979)
- Blade Runner (1982)
- Gladiator (2000)
- Thelma i Louise
- Helikopter w ogniu
- Królestwo Niebieskie (2005)
- Exodus: Bogowie i Królowie (2014)
- Marsjanin
- Prometeusz
- Napoleon (2023)
Nagrody i osiągnięcia
Sir Ridley Scott był trzykrotnie nominowany do Nagrody Akademii dla najlepszego reżysera. Nominacje te otrzymał za filmy „Thelma i Louise”, „Gladiator” oraz „Helikopter w ogniu”. Jako producent, Scott również zdobył uznanie Akademii, otrzymując nominację za film „Marsjanin”. W 2018 roku brytyjska Akademia Filmowa uhonorowała go najwyższym wyróżnieniem – BAFTA Fellowship, doceniając jego całokształt twórczości i wkład w rozwój kina. Scott jest również dwukrotnym laureatem nagrody Primetime Emmy, otrzymując ją za film telewizyjny HBO „Wzbierająca burza” (2002) oraz za dokument „Gettysburg” (2011) dla History Channel. Jego filmy mają trwałe znaczenie kulturowe, potwierdzone wyborem trzech jego dzieł – „Obcy”, „Blade Runner” oraz „Thelma i Louise” – do zachowania w Narodowym Rejestrze Filmowym USA jako dzieła znaczące kulturowo, historycznie lub estetycznie.
Zasługi dla brytyjskiego kina zostały docenione przez monarchię. W 2003 roku królowa Elżbieta II nadała mu tytuł szlachecki, a w 2024 roku król Karol III mianował go Rycerzem Krzyża Wielkiego Orderu Imperium Brytyjskiego (GBE). Te liczne nagrody i wyróżnienia świadczą o ogromnym wpływie Ridleya Scotta na światową kinematografię.
Ważniejsze nagrody i wyróżnienia
| Nagroda | Tytuł/Kategoria | Rok |
|---|---|---|
| Nagroda Akademii (Oscar) | Nominacja dla najlepszego reżysera | Za „Thelma i Louise”, „Gladiator”, „Helikopter w ogniu” |
| Nagroda Akademii (Oscar) | Nominacja dla najlepszego producenta | Za „Marsjanin” |
| BAFTA Fellowship | Za całokształt twórczości | 2018 |
| Primetime Emmy | Za film telewizyjny „Wzbierająca burza” | 2002 |
| Primetime Emmy | Za dokument „Gettysburg” | 2011 |
| Uznanie Biblioteki Kongresu | Zachowanie filmów w Narodowym Rejestrze Filmowym USA | „Obcy”, „Blade Runner”, „Thelma i Louise” |
| Rycerz (Knight Bachelor) | Nadany przez Królową Elżbietę II | 2003 |
| Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Imperium Brytyjskiego (GBE) | Nadany przez Króla Karola III | 2024 |
Majatek i działalność biznesowa
Ridley Scott, wraz ze swoim bratem Tonym Scottem, aktywnie inwestował w rozwój infrastruktury filmowej. W 1995 roku konsorcjum kierowane przez braci zakupiło słynne Shepperton Studios. Pod ich zarządem studia te przeszły gruntowną renowację i rozbudowę, stając się jednym z kluczowych ośrodków produkcji filmowej w Wielkiej Brytanii. Ich zaangażowanie w rozwój studiów podkreśla ich długoterminowe spojrzenie na przemysł filmowy i chęć wspierania twórców.
Biznes reklamowy stanowił ważny filar kariery Ridleya Scotta. Jego firma RSA (Ridley Scott Associates) od dziesięcioleci utrzymuje pozycję jednej z najbardziej liczących się marek w branży produkcji reklamowej na świecie. Dzięki innowacyjnemu podejściu i wizualnemu kunsztowi, RSA stworzyła wiele zapadających w pamięć kampanii, które wyznaczały standardy w branży. Ta działalność pozwoliła Scottowi nie tylko na rozwijanie swojej kreatywności, ale także na budowanie stabilnego imperium biznesowego w świecie mediów.
Sport, hobby i inspiracje
W młodości Ridley Scott wykazywał zamiłowanie do sportu. W połowie lat 50. XX wieku, mieszkając w Stockton, aktywnie uprawiał rugby, grając w drużynie Stockton Rugby Football Club. Ta aktywność fizyczna z pewnością wpłynęła na jego dyscyplinę i wytrwałość, cechy, które później okazały się nieocenione w wymagającym świecie produkcji filmowej. Jego zainteresowania sportowe świadczą o wszechstronności jego osobowości, wykraczającej poza sferę artystyczną.
Pasja Ridleya Scotta do science fiction zrodziła się w dzieciństwie, dzięki lekturze powieści H.G. Wellsa. Ten wczesny kontakt z literaturą fantastyczną miał bezpośredni wpływ na jego późniejsze wybory zawodowe i kształtowanie się unikalnego stylu wizualnego, który stał się znakiem rozpoznawczym jego twórczości. Wpływ tej literatury jest widoczny w jego późniejszych filmach, które często eksplorują futurystyczne wizje i złożone tematy filozoficzne.
Warto wiedzieć: Sir Ridley Scott jest znany z pasji do sztuki i designu, co widać w każdym detalu scenografii jego filmów. Twierdzi, że nigdy nie bierze wakacji, ponieważ praca na planie filmowym jest dla niego najlepszą formą wypoczynku.
Ciekawostki i mniej znane fakty z życia Ridley Scott
Wizualna strona filmu „Blade Runner” została w dużej mierze zainspirowana krajobrazem przemysłowym West Hartlepool. Jako student, Scott codziennie mijał huty stali, które wywoływały w nim poczucie zarówno „wspaniałości, jak i złowieszczości”, co idealnie oddaje mroczną atmosferę filmu. Choć filmy science fiction interesowały go wcześniej, to dopiero obejrzenie „2001: Odysei kosmicznej” Stanleya Kubricka uświadomiło mu ogromne możliwości tego gatunku i zainspirowało do własnych poszukiwań w tej dziedzinie. Niestety, podczas kręcenia filmu fantasy „Legenda” (1985) w Pinewood Studios, ogromna scenografia lasu zbudowana na hali 007 Stage została całkowicie zniszczona przez pożar w końcowej fazie produkcji, co było znaczącym wydarzeniem na planie.
Scott jest znany w branży z niezwykle szybkiego tempa pracy i precyzyjnego planowania, co pozwala mu realizować wielkie widowiska w czasie krótszym niż większość innych reżyserów. Jako utalentowany rysownik, sam tworzy szczegółowe storyboardy do swoich filmów, nazywane „Ridleygramami”, co pozwala mu precyzyjnie kontrolować kompozycję każdego ujęcia. To właśnie Scott przekonał Russella Crowe’a do roli Maximusa w filmie „Gladiator”, mimo że scenariusz w tamtym momencie był jeszcze niedopracowany. Film „Thelma i Louise” stał się manifestem feminizmu w kinie drogi, zdobywając Scottowi pierwszą nominację do Oscara. Z kolei film „Marsjanin” został doceniony przez NASA za realizm naukowy, a Scott ściśle współpracował z agencją podczas produkcji. Powrót do uniwersum Obcego w filmie „Prometeusz” wzbudził ogromne dyskusje wśród fanów na temat genezy ludzkości.
Ridley Scott często wybiera Maroko jako miejsce kręcenia swoich historycznych epopei, ze względu na tamtejsze światło i krajobrazy, które doskonale oddają klimat starożytnych i biblijnych opowieści. Ma grupę stałych współpracowników, do których należą m.in. Russell Crowe, Sigourney Weaver czy Joaquin Phoenix. Po samobójczej śmierci brata w 2012 roku, Ridley zadedykował mu kilka swoich kolejnych projektów, co świadczy o głębokiej więzi między braćmi. Mimo zaawansowanego wieku, Scott pozostaje jednym z najbardziej aktywnych twórców, reżyserując niemal jeden film rocznie. Był jednym z pierwszych wielkich reżyserów, którzy w pełni zaadoptowali technologię 3D, co widać w filmie „Prometeusz”.
Konflikt z krytyką: Po druzgocącej, czterostronicowej recenzji „Blade Runnera” autorstwa Pauline Kael w „New Yorkerze”, Scott poczuł się tak urażony, że oprawił te strony w ramkę i od tamtej pory przestał czytać jakiekolwiek recenzje swoich filmów, by uniknąć ich negatywnego wpływu na psychikę. Jest również znany z częstego wydawania alternatywnych wersji swoich filmów; przyznał jednak, że „Alien: The Director’s Cut” z 2003 roku był głównie zabiegiem marketingowym, gdyż uważał wersję oryginalną za niemal bezbłędną.
Sir Ridley Scott, jako jeden z najbardziej wpływowych reżyserów swoich czasów, zbudował karierę opartą na wizualnym kunszcie i innowacyjnym podejściu do opowiadania historii, pozostawiając po sobie niezatarte dzieła w historii kina. Jego wkład w rozwój gatunków science fiction i kina historycznego, a także jego nieustanne zaangażowanie w tworzenie ambitnych i wizualnie oszałamiających produkcji, zapewniają mu miejsce wśród największych mistrzów kinematografii.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ridley_Scott
