Tołstoj: Lew Nikołajewicz, pisarz i myśliciel głoszący prawdę

1

Lew Tołstoj, urodzony 9 września 1828 roku, to postać, która na stałe zapisała się w annałach literatury światowej jako jeden z najwybitniejszych rosyjskich pisarzy i myślicieli. Jego monumentalne dzieła, takie jak „Wojna i pokój” czy „Anna Karenina”, do dziś stanowią wzorzec literackiego geniuszu i głębokiej analizy ludzkiej psychiki. Tołstoj, wywodzący się ze starego rodu arystokratycznego, przeszedł złożoną ścieżkę życiową, od młodości naznaczonej służbą wojskową i hazardem, po głębokie duchowe przebudzenie, które ukształtowało jego późniejszą filozofię pacyfizmu i etyki. Jego burzliwe życie prywatne, w tym małżeństwo z Zofią Bers i czternaścioro dzieci, stanowiło tło dla jego intensywnej działalności twórczej i intelektualnej.

Wiek Lwa Tołstoja, na dzień dzisiejszy, nie jest możliwy do określenia, ponieważ zmarł 20 listopada 1910 roku. Jego żoną była Zofia Bers, z którą miał czternaścioro dzieci. Jego głównym osiągnięciem literackim jest stworzenie powieści „Wojna i pokój” oraz „Anna Karenina”, uznawanych za arcydzieła literatury światowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Zmarł w wieku 82 lat.
• Żona/Mąż: Zofia Bers.
• Dzieci: Czternaścioro.
• Zawód: Pisarz, myśliciel, filozof.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnych powieści „Wojna i pokój” oraz „Anna Karenina”.

Życie Prywatne i Rodzina Lwa Tołstoja

Rodzice i wczesne lata

Hrabia Lew Nikołajewicz Tołstoj, którego pełne nazwisko brzmiało hrabia Lew Nikołajewicz Tołstoj, wywodził się ze znanej i starej rosyjskiej arystokracji, której korzenie sięgały XIV wieku. Urodził się 9 września 1828 roku (według starego stylu 28 sierpnia) w rodzinnych posiadłościach Jasna Polana, położonych 12 kilometrów od Tuły, około 200 kilometrów na południe od Moskwy. Jego wczesne życie naznaczone było stratą rodziców – matkę stracił w wieku zaledwie dwóch lat, a ojca w wieku dziewięciu lat. Wychowywany był przez krewnych w atmosferze arystokratycznego domu. Edukacja Lwa Tołstoja rozpoczęła się na Uniwersytecie Kazańskim w 1844 roku, gdzie podjął studia prawnicze i uczył się języków orientalnych. Jednakże, nauczyciele oceniali go jako osobę „niezdolną i niechętną do nauki”, co doprowadziło do porzucenia przez niego studiów w połowie ich trwania. Młody Tołstoj nie wykazywał zainteresowania akademickim kształceniem, preferując samodoskonalenie i zgłębianie własnych przemyśleń.

Małżeństwo z Zofią Bers

Przełomowym momentem w życiu Lwa Tołstoja było małżeństwo z Zofią Bers, córką nadwornego lekarza. Zofia była od niego o 16 lat młodsza i poślubiła pisarza 23 września 1862 roku. Stała się nie tylko żoną, ale także najbliższą współpracowniczką Tołstoja. Jej zaangażowanie w proces twórczy było nieocenione – jak podają fakty, Zofia Bers przepisała siedmiokrotnie rękopis monumentalnej powieści „Wojna i pokój”, wykazując się niezwykłą cierpliwością i oddaniem. Ich związek, choć na początku pełen pasji i wspólnych celów, z czasem stał się areną poważnych konfliktów.

Liczna rodzina

Z małżeństwa z Zofią Bers urodziło się czternaścioro dzieci. Niestety, nie wszystkie doczekały wieku dorosłego – ośmioro z nich zmarło przed osiągnięciem dojrzałości. Wychowanie tak licznej rodziny w posiadłości Jasna Polana stanowiło ogromne wyzwanie logistyczne i emocjonalne. Zarządzanie domem, edukacja dzieci i zapewnienie im odpowiednich warunków do życia wymagały od Zofii i Lwa Tołstoja ogromnego wysiłku. Liczna rodzina była źródłem zarówno radości, jak i trosk, a jej funkcjonowanie odzwierciedlało złożoność życia prywatnego słynnego pisarza.

Kryzys małżeński na tle ideologicznym

Późniejsze lata życia Lwa Tołstoja były naznaczone głębokimi konfliktami z żoną, wynikającymi z jego radykalnych przemian ideowych i duchowych. Tołstoj, pod wpływem kryzysu moralnego, coraz silniej pragnął rozdać swój majątek i zrzec się praw autorskich do swoich dzieł. Taki pogląd stał w ostrym kontraście do pragnień Zofii, która stanowczo sprzeciwiała się tym ideom, chcąc zabezpieczyć przyszłość finansową dzieci. Te rozbieżności doprowadziły do poważnego kryzysu małżeńskiego, który towarzyszył pisarzowi aż do końca jego dni.

Kariera Literacka Lwa Tołstoja

Debiut i pierwsze sukcesy

Droga literacka Lwa Tołstoja rozpoczęła się stosunkowo wcześnie. Pierwsze sukcesy odniósł już jako dwudziestolatek, publikując w latach 1852–1856 półautobiograficzną trylogię, na którą składały się dzieła: „Dzieciństwo”, „Lata chłopięce” i „Młodość”. Ta debiutancka seria przyniosła mu uznanie krytyki i zapowiedziała narodziny wybitnego talentu literackiego. Wczesne utwory Tołstoja, choć jeszcze nie tak monumentalne jak późniejsze dzieła, już wtedy wykazywały głęboką analizę psychologiczną i wrażliwość na szczegóły życia.

Monumentalne powieści: „Wojna i pokój”

„Wojna i pokój”, opublikowana w 1869 roku, jest monumentalnym dziełem, które wielu krytyków, w tym Gary Saul Morson, uznaje za największą powieść, jaka kiedykolwiek powstała. To epickie dzieło, łączące szeroki rozmach historyczny z głęboką analizą psychologiczną postaci, przedstawia losy kilku rosyjskich rodzin w burzliwym okresie wojen napoleońskich. Powieść ta, obejmująca szerokie spektrum ludzkich doświadczeń, od historii wojen po intymne życie bohaterów, stała się kamieniem milowym w historii literatury światowej.

Krajobraz majątku Jasna Polana, ojczyzny Lwa Tołstoja, przedstawiający malownicze wzgórza i las w naturalnym świetle.

Szczyt realizmu: „Anna Karenina”

Kolejnym arcydziełem Lwa Tołstoja jest powieść „Anna Karenina” (1878). Uznawana za szczyt realizmu literackiego, opowiada o tragicznych losach kobiety w starciu z konwenansami społecznymi i poszukiwaniem autentycznego szczęścia. Losy Anny Kareniny, jej namiętność i bunt przeciwko sztywnym normom społecznym, wciąż poruszają czytelników na całym świecie. Powieść ta jest regularnie wymieniana w rankingach najlepszych książek świata, potwierdzając jej uniwersalny charakter i mistrzostwo Lwa Tołstoja w kreowaniu złożonych postaci i analizowaniu ludzkiej psychiki.

Późniejsze dzieła: „Zmartwychwstanie”

Ostatnią z wielkich powieści Lwa Tołstoja jest „Zmartwychwstanie”, opublikowane w 1899 roku. W tym dziele pisarz zawarł ostrą krytykę instytucji państwowych i kościelnych, a także wplótł wątki ekonomiczne oparte na filozofii georgizmu. Powieść ta stanowi podsumowanie jego późniejszych przemyśleń filozoficznych i społecznych, odzwierciedlając jego coraz bardziej radykalne poglądy na temat sprawiedliwości i organizacji społeczeństwa.

Inspiracja doświadczeniami wojennymi: „Opowiadania sewastopolskie”

Doświadczenia Lwa Tołstoja z wojny krymskiej, a w szczególności z oblężenia Sewastopola, znalazły swoje odzwierciedlenie w jego twórczości. W 1855 roku opublikował „Opowiadania sewastopolskie”, które dzięki surowemu realizmowi i autentyczności w opisywaniu okrucieństw wojny, zyskały ogromną popularność w Rosji. Służył jako młody oficer artylerii i brał udział w bitwie nad Czarną oraz w trwającym 11 miesięcy oblężeniu Sewastopola (1854–1855). Za swoje czyny na polu bitwy został doceniony i awansowany do stopnia porucznika.

Najważniejsze dzieła Lwa Tołstoja

• „Dzieciństwo” (1852)
• „Lata chłopięce” (1854)
• „Młodość” (1856)
• „Opowiadania sewastopolskie” (1855)
• „Wojna i pokój” (1869)
• „Anna Karenina” (1878)
• „Zmartwychwstanie” (1899)

Nagrody i Uznanie Lwa Tołstoja

Kontrowersje wokół Nagrody Nobla

Mimo swojego ogromnego dorobku literackiego i powszechnego uznania, Lew Tołstoj nigdy nie otrzymał Nagrody Nobla. Był nominowany do Literackiej Nagrody Nobla co roku w latach 1902–1906 oraz do Pokojowej Nagrody Nobla w latach 1901, 1902 i 1909. Fakt, że ten wybitny pisarz, uznawany za jednego z największych twórców w historii, nigdy nie został uhonorowany tym prestiżowym wyróżnieniem, do dziś uznaje się za jeden z największych skandali w historii tej nagrody. Jego nieotrzymanie Nobla budzi pytania o kryteria przyznawania tej nagrody i jej polityczne uwarunkowania.

Uznanie wśród współczesnych pisarzy

Choć nagrody formalne go omijały, Lew Tołstoj cieszył się ogromnym uznaniem wśród swoich współczesnych pisarzy i krytyków literackich. Virginia Woolf, jedna z najważniejszych postaci XX-wiecznej literatury, określiła go mianem „największego ze wszystkich powieściopisarzy”, podkreślając jego niezrównany talent do opisywania ludzkiej natury i psychiki. Jego twórczość stanowiła inspirację dla wielu pokoleń pisarzy na całym świecie, a jego wpływ na rozwój realizmu w literaturze europejskiej jest niepodważalny.

Filozofia, Wiara i Działalność Lwa Tołstoja

Duchowe przebudzenie i „Spowiedź”

W latach 70. XIX wieku Lew Tołstoj przeszedł głęboki kryzys moralny i duchowy, który szczegółowo opisał w swoim autobiograficznym dziele „Spowiedź” (1882). To doświadczenie doprowadziło go do radykalnej reinterpretacji nauk Jezusa Chrystusa, skupionej przede wszystkim na przesłaniu zawartym w Kazaniu na Górze. Tołstoj zaczął głosić prostotę życia, odrzucenie przemocy i znaczenie miłości bliźniego. Jego poszukiwania sensu życia doprowadziły go do stworzenia własnej filozofii religijnej, która jednak różniła się od tradycyjnych dogmatów Cerkwi prawosławnej.

Pacyfizm i jego wpływ na świat

Koncepcja „nieprzeciwstawiania się złu przemocą”, którą Lew Tołstoj zawarł w swojej książce „Królestwo Boże jest wewnątrz was” (1894), wywarła decydujący wpływ na rozwój idei pacyfizmu na świecie. Jego filozofia inspirowała takich liderów jak Mahatma Gandhi, Martin Luther King Jr. oraz James Bevel, stając się fundamentem ich walki o prawa obywatelskie i niepodległość. Tołstoj wierzył, że prawdziwe królestwo Boże znajduje się w sercu każdego człowieka, a jego głoszenie tej idei miało ogromne znaczenie dla ruchów społecznych dążących do pokojowych zmian.

Relacje z wybitnymi postaciami (np. Gandhi)

Lew Tołstoj, jako uznany autorytet moralny, nawiązał korespondencję z młodym wówczas Mahatmą Gandhim. W swoich listach udzielał mu rad i utwierdzał go w idei ahimsy, czyli niestosowania przemocy, która później stała się kluczowym elementem walki o niepodległość Indii. Ich relacja pokazuje, jak dalekosiężny wpływ miały idee Tołstoja na kształtowanie się ruchów niepodległościowych i obywatelskich na całym świecie.

Wegetarianizm i etyka

Zgodnie ze swoimi przekonaniami o konieczności szanowania wszelkiego życia, Lew Tołstoj stał się gorliwym propagatorem wegetarianizmu oraz przeciwnikiem polowań. Jego etyka opierała się na głębokim szacunku dla istot żyjących i dążeniu do harmonii ze światem przyrody. Te praktyczne aspekty jego filozofii odzwierciedlały jego całościowe podejście do życia, które obejmowało zarówno sferę duchową, jak i codzienne wybory.

Służba Wojskowa Lwa Tołstoja

Udział w wojnie krymskiej

Przed rozpoczęciem kariery literackiej, Lew Tołstoj odbył służbę wojskową jako młody oficer artylerii. Brał udział w wojnie krymskiej, walcząc między innymi w bitwie nad Czarną oraz w trwającym 11 miesięcy oblężeniu Sewastopola (1854–1855). Te doświadczenia, choć traumatyczne, dostarczyły mu materiału do późniejszych, realistycznych opisów wojennych i ukształtowały jego antywojenne poglądy.

Awans i zmiana perspektywy

Za swoje czyny na polu bitwy Lew Tołstoj został doceniony i awansowany do stopnia porucznika. Jednakże, okrucieństwo wojny, którego był bezpośrednim świadkiem, wywarło na nim tak głębokie wrażenie, że ostatecznie porzucił armię i stał się zagorzałym pacyfistą. Doświadczenia z frontu utwierdziły go w przekonaniu o daremności konfliktów zbrojnych i potrzebie poszukiwania pokojowych rozwiązań, co stało się jednym z filarów jego filozofii życiowej.

Kontrowersje i Wydarzenia z Życia Lwa Tołstoja

Młodość: hazard i długi

W młodości Lew Tołstoj prowadził hulaszczy tryb życia, który doprowadził go do poważnych problemów finansowych. W 1851 roku zaciągnął ogromne długi hazardowe, przed którymi uciekł wraz z bratem na Kaukaz, gdzie zaciągnął się do służby wojskowej. Ten okres naznaczony był beztroską, ale także podejmowaniem ryzykownych decyzji, które miały wpływ na jego dalsze życie.

Trauma po egzekucji i stosunek do państwa

Podczas wizyty w Paryżu w 1857 roku, Lew Tołstoj był świadkiem publicznej egzekucji. To wstrząsające wydarzenie wywarło na nim tak silne wrażenie, że uznał państwo za „spisek mający na celu korumpowanie obywateli”. Po tym doświadczeniu poprzysiągł nigdy więcej nie służyć żadnemu rządowi, co podkreśla jego głęboką niechęć do instytucji państwowych i władzy.

Ekskomunika

Ze względu na swoje radykalne poglądy religijne i ostrą krytykę Cerkwi prawosławnej, Lew Tołstoj został oficjalnie wykluczony ze wspólnoty prawosławnej. W 1901 roku Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego ogłosił jego ekskomunikę. Ta decyzja była wynikiem jego prób stworzenia własnej, uproszczonej interpretacji chrześcijaństwa, która odrzucała dogmaty i hierarchię kościelną.

Warto wiedzieć: Lew Tołstoj był nominowany do Literackiej Nagrody Nobla pięciokrotnie, a do Pokojowej Nagrody Nobla trzykrotnie, jednak nigdy nie otrzymał żadnej z nich.

Ciekawostki z Życia Lwa Tołstoja

Spotkania z innymi wybitnymi twórcami

Podczas swoich podróży po Europie w latach 1860–1861, Lew Tołstoj miał okazję spotkać się z Victorem Hugo, autorem „Nędzników”. To spotkanie miało bezpośredni wpływ na sposób opisywania scen bitewnych w jego monumentalnej powieści „Wojna i pokój”. Bliskość z innymi wielkimi umysłami epoki sprzyjała wymianie myśli i inspiracji.

Inspiracje literackie (np. Proudhon)

Lew Tołstoj odwiedził francuskiego anarchistę Pierre-Josepha Proudhona, od którego pożyczył tytuł dla swojego największego dzieła. Proudhon napisał wcześniej traktat „La Guerre et la Paix” (Wojna i pokój), co stanowiło inspirację dla Tołstoja. Ta intelektualna więź pokazuje, jak głębokie były związki Tołstoja z ówczesnymi prądami filozoficznymi i politycznymi.

Okoliczności śmierci

Lew Tołstoj zmarł na zapalenie płuc na stacji kolejowej Astapowo w listopadzie 1910 roku. W wieku 82 lat zdecydował się potajemnie opuścić dom, by uciec przed narastającymi konfliktami rodzinnymi i żyć w odosobnieniu. Ta decyzja, podjęta w ostatnich dniach jego życia, podkreśla jego nieustanne dążenie do spokoju i niezależności. Koniec życia Lwa Tołstoja był równie dramatyczny, jak jego twórczość.

Nagranie głosu

W 1908 roku zarejestrowano głos Lwa Tołstoja, co stanowi jeden z nielicznych zachowanych dokumentów dźwiękowych z udziałem tak wielkiego twórcy tamtej epoki. To unikalne nagranie pozwala nam usłyszeć głos pisarza, który na zawsze zmienił oblicze literatury i filozofii.

Lew Tołstoj, wybitny rosyjski pisarz i myśliciel, pozostawił po sobie dziedzictwo literackie i filozoficzne, które nadal inspiruje pokolenia na całym świecie. Jego dążenie do samodoskonalenia moralnego i poszukiwanie sensu życia, pomimo osobistych konfliktów i kontrowersji, stanowi kluczowy wniosek płynący z jego bogatego życiorysu, a jego dzieła są niezmiennie cenione za głębię psychologiczną, realizm i ponadczasowe przesłanie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Leo_Tolstoy