Toulouse-Lautrec: Henri, malarz i ojciec współczesnego plakatu

1

Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901) był francuskim malarzem postimpresjonistycznym i grafikiem, który na trwałe zapisał się w historii sztuki dzięki swoim unikalnym przedstawieniom paryskiego życia nocnego, zwłaszcza z kręgów Montmartre’u. Urodzony w arystokratycznej rodzinie, od wczesnych lat zmagał się z problemami zdrowotnymi, które jednak nie przeszkodziły mu w osiągnięciu artystycznego mistrzostwa. Jego ikoniczne plakaty dla kabaretu Moulin Rouge i portrety barwnych postaci tamtej epoki do dziś stanowią świadectwo jego błyskotliwej obserwacji i niezwykłego talentu. Choć jego życie zakończyło się w wieku zaledwie 36 lat, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo artystyczne, które wywarło znaczący wpływ na rozwój sztuki nowoczesnej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na wrzesień 1901 roku miał 36 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji o małżeństwie.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Malarz, grafik, plakacista.
• Główne osiągnięcie: Rewolucjonizacja sztuki plakatu i stworzenie ikonicznych wizerunków paryskiego życia nocnego przełomu XIX i XX wieku.

Podstawowe informacje biograficzne

Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Montfa, znany jako Henri de Toulouse-Lautrec, urodził się 24 listopada 1864 roku w Albi, w południowej Francji. Pochodził z arystokratycznej rodziny hrabiów Tuluzy i wicehrabiów Montfa, a sam posługiwał się rodowym tytułem hrabiego. Zgodnie z informacjami biograficznymi, jego rodzice byli ciotecznym rodzeństwem, co mogło mieć wpływ na jego wrodzone wady genetyczne wynikające z chowu wsobnego. Jego życie zakończyło się przedwcześnie, 9 września 1901 roku, w wieku zaledwie 36 lat, z powodu powikłań związanych z chorobą alkoholową i syfilisem.

Warto odnotować, że podczas wystawy w Tuluzie w 1887 roku, Henri po raz pierwszy użył pseudonimu „Tréclau”, będącego slangową wersją (verlan) jego nazwiska rodowego Lautrec. Dziś Henri de Toulouse-Lautrec jest klasyfikowany jako jeden z czołowych malarzy postimpresjonistycznych, a jego twórczość wykazuje silne powiązania z ruchem Art Nouveau. Jego unikalny styl i przedmiot jego zainteresowań – paryskie życie nocne – uczyniły go jednym z najbardziej rozpoznawalnych artystów swojej epoki.

Rodzina i życie prywatne

Henri de Toulouse-Lautrec był pierworodnym synem hrabiego Alphonse’a de Toulouse-Lautrec Montfa i Adèle Zoë Tapié de Celeyran. Jego arystokratyczne pochodzenie zapewniło mu pewne przywileje, jednak nie uchroniło go przed osobistymi tragediami. Śmierć drugiego dziecka w rodzinie doprowadziła do separacji rodziców Henriego, po której młody artysta trafił pod opiekę niani. Choć jego rodzina należała do elity, jego życie prywatne było naznaczone burzliwymi relacjami i trudnościami.

Szczególnie istotną postacią w życiu Henriego była artystka Suzanne Valadon. Poznał ją w 1885 roku i aktywnie wspierał jej artystyczne ambicje. Ich relacja, prawdopodobnie o charakterze romantycznym, była intensywna i zakończyła się w 1888 roku tragiczną próbą samobójczą Valadon. Matka artysty, Adèle Zoë Tapié de Celeyran, odegrała kluczową rolę w rozwoju jego kariery, wykorzystując swoje wpływy rodzinne, by umożliwić mu naukę w prestiżowym studiu Léona Bonnata w Paryżu.

Kariera artystyczna

Edukacja artystyczna Henriego rozpoczęła się w Paryżu w 1882 roku, gdzie kształcił się pod okiem znanych mistrzów: najpierw Léona Bonnata, a następnie w studio Fernanda Cormona. W tym drugim miejscu poznał wielu przyszłych artystów, w tym Émile’a Bernarda oraz Vincenta van Gogha, z którym nawiązał bliską przyjaźń. Okres paryski był kluczowy dla ukształtowania jego stylu i zdobycia doświadczenia, które zaowocowało późniejszymi sukcesami.

Przełomowym momentem w karierze Henriego była współpraca z kabaretem Moulin Rouge, otwartym w 1889 roku. Lautrec otrzymał zlecenie na stworzenie serii plakatów reklamowych, co okazało się strzałem w dziesiątkę. W przeciwieństwie do innych artystów, którzy często gardzili pracą komercyjną, Henri z entuzjazmem przyjął to wyzwanie. Przyniosło mu ono nie tylko własne dochody, ale także stałe miejsce w kabarecie, gdzie mógł swobodnie obserwować i dokumentować życie nocne. Jego plakaty, wyróżniające się dynamiką i wyrazistą kreską, stały się symbolem epoki i zrewolucjonizowały sztukę plakatu, wywierając wielki wpływ na rozwój nowoczesnego plakatu. Dziś jego dzieła można podziwiać w licznych muzeach, takich jak Musée d’Orsay, Art Institute of Chicago, czy Metropolitan Museum of Art.

Henri zasłynął z uwieczniania na swoich pracach ikon paryskiego życia nocnego. Jego muzami były między innymi piosenkarka Yvette Guilbert, tancerka Louise Weber, znana jako La Goulue, oraz tancerka Jane Avril. Artysta z fascynacją przedstawiał tętniące życiem kabarety, teatry i sale balowe, uchwycając w swojej twórczości atmosferę epoki i portretując jej barwnych mieszkańców. Jego obrazy i plakaty, takie jak słynny „Moulin Rouge: La Goulue” czy przedstawienia Aristide’a Bruanta, stały się wizytówkami Montmartre’u. W połowie lat 90. XIX wieku Henri aktywnie działał również jako ilustrator, regularnie publikując swoje prace w popularnym magazynie satyrycznym „Le Rire”. Jego ilustracje dla humorystycznego pisma Le Rire, podobnie jak jego malarstwo, charakteryzowały się błyskotliwą obserwacją i mistrzowskim ujęciem postaci.

Artystyczne osiągnięcia Henriego zostały docenione również na arenie międzynarodowej. Już w 1888 roku belgijski krytyk Octave Maus zaprosił go do wystawienia jedenastu prac na prestiżowej wystawie „Vingt” (Dwudziestu) w Brukseli. To wydarzenie potwierdziło jego rosnącą pozycję w świecie sztuki. Jego dzieła, takie jak „La Blanchisseuse” (Praczka), osiągają dziś zawrotne ceny na aukcjach. W 2005 roku obraz ten został sprzedany w domu aukcyjnym Christie’s za rekordową kwotę 22,4 miliona dolarów amerykańskich, co świadczy o nieprzemijającej wartości jego sztuki i jego wpływie na rozwój sztuki współczesnej.

Kluczowe wydarzenia w życiu i karierze

• 1864: Narodziny Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Montfa w Albi.
• 1882: Rozpoczęcie edukacji artystycznej w Paryżu u Léona Bonnata.
• 1885: Poznanie Suzanne Valadon.
• 1888: Zakończenie burzliwego związku z Suzanne Valadon; udział w wystawie „Vingt” w Brukseli.
• 1889: Rozpoczęcie współpracy z kabaretem Moulin Rouge, tworzenie plakatów reklamowych.
• 1890: Wyzwanie na pojedynek artystę Henry’ego de Groux w obronie Vincenta van Gogha.
• Połowa lat 90. XIX wieku: Regularne publikowanie ilustracji w magazynie „Le Rire”.
• 1899: Trzymiesięczny pobyt w sanatorium Folie Saint-James z powodu wycieńczenia alkoholizmem.
• 1901: Doznanie udaru, a następnie drugiego udaru prowadzącego do hemiplegii; śmierć 9 września.
• 1905: Sprzedaż obrazu „La Blanchisseuse” za rekordową kwotę 22,4 miliona dolarów.
• 1930: Publikacja książki kucharskiej „La Cuisine de Monsieur Momo, Célibataire” zawierającej przepisy artysty.

Osiągnięcia i nagrody

Wśród licznych osiągnięć Henriego de Toulouse-Lautrec, jedno wyróżnia się szczególnym prestiżem i świadczy o nieprzemijającej wartości jego sztuki na rynku kolekcjonerskim. W 2005 roku, w renomowanym domu aukcyjnym Christie’s, jego wczesny obraz zatytułowany „La Blanchisseuse” (Praczka) osiągnął rekordową cenę 22,4 miliona dolarów amerykańskich. Ta niezwykła suma potwierdza nie tylko artystyczną wartość dzieła, ale także jego pozycję jako jednego z najważniejszych i najbardziej cenionych malarzy postimpresjonistycznych. Choć sam artysta nie otrzymywał formalnych nagród w dzisiejszym rozumieniu, jego dzieła zdobyły uznanie krytyków i publiczności, a jego wpływ na rozwój sztuki, zwłaszcza plakatu, jest nie do przecenienia.

Zdrowie i wyzwania życiowe

Zdrowie Henriego de Toulouse-Lautrec było naznaczone poważnymi problemami od najmłodszych lat. Przyczyną jego cierpień były wady genetyczne wynikające z faktu, że jego rodzice byli ciotecznym rodzeństwem. Te wrodzone uwarunkowania znacząco wpłynęły na jego rozwój fizyczny. W wieku 13 lat Henri doznał złamania prawej kości udowej, a rok później lewej. Z powodu rzadkiej choroby genetycznej kości nie zrosły się prawidłowo, co doprowadziło do zahamowania wzrostu jego nóg. W rezultacie jego ostateczny wzrost wynosił zaledwie 1,52 metra, przy zachowaniu proporcji tułowia dorosłego mężczyzny. Choroba ta, prawdopodobnie piknodysostoza, jest dziś potocznie nazywana zespołem Toulouse-Lautreca.

Poważne problemy zdrowotne nie ustępowały. W marcu 1901 roku artysta doznał pierwszego udaru, który spowodował paraliż od pasa w dół. Niestety, kilka miesięcy później, w sierpniu 1901 roku, kolejny udar doprowadził do hemiplegii, czyli porażenia połowicznego. Te dramatyczne wydarzenia znacząco wpłynęły na jego ostatnie miesiące życia, ograniczając jego zdolność do poruszania się i tworzenia. Mimo tych trudności, jego niezwykła siła ducha i pasja do sztuki pozwoliły mu tworzyć do samego końca.

Kontrowersje i codzienne życie

Życie Henriego de Toulouse-Lautrec było ściśle związane z paryskim światem nocnym, w tym z jego mniej konwencjonalnymi aspektami. Artysta czuł silną więź z prostytutkami, twierdząc, że przy nich nie czuje się oceniany przez pryzmat swojej niepełnosprawności. Ta empatia i zrozumienie dla grup marginalizowanych znalazły odzwierciedlenie w jego twórczości. Często mieszkał w domach publicznych, takich jak ten przy Rue d’Amboise, gdzie tworzył setki rysunków i obrazów dokumentujących codzienne życie ich mieszkanek. Jego dzieła z tego okresu, często intymne i realistyczne, stanowią unikalne świadectwo tamtych czasów.

Artysta był również znany ze swojego zamiłowania do alkoholu, które przerodziło się w uzależnienie. Przypisuje mu się stworzenie koktajlu „Earthquake” (Tremblement de Terre), będącego mieszanką absyntu i koniaku w równych proporcjach. Z powodu wycieńczenia organizmu spowodowanego alkoholizmem, w lutym 1899 roku rodzina umieściła go na trzy miesiące w sanatorium Folie Saint-James. Nawet w tym trudnym okresie Henri nie zaprzestał tworzenia. W ciągu swojego pobytu w sanatorium stworzył serię 39 portretów cyrkowych, co świadczy o jego niezłomnej pasji do sztuki, mimo osobistych zmagań. Warto również wspomnieć o jego postawie wobec kolegów po fachu – w 1890 roku Henri wyzwał na pośmiertny pojedynek artystę Henry’ego de Groux, który w niepochlebny sposób skrytykował prace Vincenta van Gogha, broniąc tym samym honoru swojego przyjaciela.

Hobby i umiejętności kulinarne

Zanim Henri de Toulouse-Lautrec zdobył sławę jako malarz, w swojej rodzinie znany był jako „Henri kucharz”. Był bowiem nie tylko utalentowanym artystą, ale także wybitnym smakoszem i pasjonatem sztuki kulinarnej. Regularnie organizował przyjęcia, na których osobiście projektował menu, kupował składniki i samodzielnie przygotowywał potrawy. Jego talent kulinarny był tak znaczący, że w lutym 1895 roku zorganizował przyjęcie dla 300 gości, serwując około 2000 koktajli jako jedyny barman i szef kuchni. Ta niezwykła zdolność do łączenia pasji artystycznych z kulinarnymi stanowiła charakterystyczny element jego osobowości.

Po śmierci artysty, jego przyjaciel Maurice Joyant opublikował w 1930 roku zbiór jego przepisów w książce „La Cuisine de Monsieur Momo, Célibataire” (Kuchnia Pana Momo, kawalera). Książka zawiera 150 przepisów, w tym jego popisowe danie – sałatkę katalońską. Ta publikacja stanowi dowód na to, jak ważną rolę w życiu Toulouse-Lautrec’a odgrywało gotowanie i sztuka kulinarna, będąc kolejnym wyrazem jego bogactwa doświadczeń i zamiłowań.

Ciekawostki z życia artysty

Ze względu na problemy z poruszaniem się wynikające z jego stanu zdrowia, Henri de Toulouse-Lautrec często używał laski. Ta jednak kryła w sobie pewną niespodziankę – była wydrążona w środku i służyła mu do ukrywania zapasu alkoholu, co było wyrazem jego walki z uzależnieniem i próbą radzenia sobie z codziennymi trudnościami. Jego życie, choć krótkie, było pełne barwnych postaci i niezwykłych wydarzeń. Podczas pobytów w Londynie, artysta zaprzyjaźnił się z Oscarem Wilde’em, stając się jego głośnym obrońcą podczas procesu pisarza. Na dowód tej przyjaźni, Lautrec namalował portret Oscara Wilde’a w tym samym roku, w którym odbył się proces.

Jednym z wczesnych i trwałych zamiłowań Henriego była sztuka malowania koni. Dzięki lekcjom u René Princeteau, od dziecka pasjonował się tym tematem. Ta pasja znalazła odzwierciedlenie w jego licznych dziełach o tematyce cyrkowej i jeździeckiej, gdzie dynamika ruchu zwierząt była uchwycona z niezwykłą wprawą. Jego zamiłowanie do koni, podobnie jak fascynacja paryskim życiem nocnym, stanowiło ważny element jego artystycznego dziedzictwa. Dziś jego prace, takie jak „Divan Japonais” czy „At the Circus”, zachwycają miłośników sztuki na całym świecie, stanowiąc trwały ślad jego niezwykłego życia i twórczości.

Podsumowując, Henri de Toulouse-Lautrec, mimo krótkiego życia i licznych wyzwań zdrowotnych, pozostawił po sobie trwały ślad w historii sztuki, przede wszystkim dzięki swojej innowacyjnej twórczości graficznej i malarskiej. Jego dzieła, dokumentujące życie paryskiego Montmartre’u, nadal fascynują i inspirują, przypominając o sile indywidualności i odwadze w wyrażaniu własnej wizji artystycznej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Henri_de_Toulouse-Lautrec